Sabah erkenden kalkıp "şafak" sökmeden yola çıktık. cümlesindeki altı çizili kelimenin anlamı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) Güneşin batışı
B) Gecenin en karanlık anı
C) Güneş doğmadan önceki aydınlık
D) Öğle vakti
Bu soruda, bir cümlenin içindeki altı çizili kelimenin anlamını bulacağız. Kelimelerin anlamlarını bulurken cümlenin tamamına dikkat etmek çok önemlidir. Hadi adım adım inceleyelim:
- Cümleyi Anlayalım: "Sabah erkenden kalkıp 'şafak' sökmeden yola çıktık." cümlesinde, bir eylemin (yola çıkmak) ne zaman gerçekleştiği anlatılıyor. "Sabah erkenden kalkıp" ifadesi bize zaman konusunda bir ipucu veriyor. "Şafak sökmeden" ifadesi ise bu erken zamanı daha da netleştiriyor.
- "Şafak" Kelimesinin Anlamı: Türkçede "şafak" kelimesi, genellikle güneş doğmadan hemen önceki, havanın yavaş yavaş aydınlanmaya başladığı zaman dilimini ifade eder. Henüz güneşin kendisi görünmez ama karanlık dağılmaya başlamıştır. Bu duruma "şafak vakti" denir.
- "Şafak Sökmek" Deyimi: "Şafak sökmek" deyimi de tam olarak bu aydınlanma sürecinin başlaması anlamına gelir. Yani, hava aydınlanmaya başladığında "şafak söküyor" deriz.
- "Şafak Sökmeden" İfadesinin Cümledeki Rolü: Cümlede geçen "şafak sökmeden" ifadesi ise, havanın henüz aydınlanmaya başlamadığı, yani günün en erken saatlerinde, henüz karanlık veya alacakaranlıkken yola çıkıldığı anlamına gelir. Bu, güneşin doğuşundan önceki çok erken bir zamandır. Ancak sorumuz altı çizili "şafak" kelimesinin anlamını sormaktadır.
- Seçenekleri Değerlendirelim: Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Güneşin batışı: Bu, günün sonuna doğru olan bir zamandır ve "şafak" kelimesinin anlamıyla çelişir. Şafak, günün başlangıcıyla ilgilidir.
- B) Gecenin en karanlık anı: "Şafak" kelimesi aydınlanma ile ilgilidir, gecenin en karanlık anı ise bunun tam tersidir.
- C) Güneş doğmadan önceki aydınlık: Bu tanım, "şafak" kelimesinin tam karşılığıdır. Şafak, havanın aydınlanmaya başladığı ama güneşin henüz ufukta görünmediği o özel zamandır. Cümlede "şafak sökmeden" denilmesi, bu aydınlığın başlamasından bile önce yola çıkıldığını belirtir, ancak "şafak" kelimesinin kendisi bu aydınlığı ifade eder.
- D) Öğle vakti: Öğle vakti, güneşin en tepede olduğu, günün ortasıdır. Bu da "şafak" kelimesinin anlamıyla tamamen zıttır.
Bu değerlendirmelere göre, altı çizili "şafak" kelimesinin anlamı en doğru şekilde "Güneş doğmadan önceki aydınlık" olarak açıklanabilir. Cümledeki "şafak sökmeden" ifadesi ise, bu şafak vaktinden bile önce yola çıkıldığını belirtir.
Cevap C seçeneğidir.
