5. Sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 5

I. "Rüzgar eser dallarda, Yaprak uçar yollarda. Kuşlar öter dağlarda, Neşe dolar gönüllerde." II. "Güneş doğar her sabah, Umut verir her tarafa. Çiçek açar her bahar, Hayat başlar yeniden." Yukarıdaki şiirlerin biçim özellikleri karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi her iki şiir için de ortaktır?

A) Dörtlük sayısı
B) Uyak düzeni
C) Dize sayısı
D) Başlıkları

Sevgili öğrenciler, bu soruda iki farklı şiirin biçim özelliklerini karşılaştırarak ortak olanı bulmamız isteniyor. Şiirlerin biçim özellikleri denince aklımıza dize sayısı, dörtlük sayısı, uyak düzeni, ölçü gibi unsurlar gelmelidir. Şimdi her iki şiiri de bu özellikler açısından adım adım inceleyelim:

• I. Şiirin Özellikleri:

  Bu şiirde 4 dize bulunmaktadır. Şiir tek bir dörtlüktür (dört dizeden oluşan bir bölüm). "dallarda", "yollarda", "dağlarda", "gönüllerde" kelimeleri "-larda/-lerde" ekleriyle tam uyak oluşturmaktadır, bu da "aaaa" (düz uyak) düzenini gösterir. Şiirin bir başlığı bulunmamaktadır.

• II. Şiirin Özellikleri:

  Bu şiirde de 4 dize bulunmaktadır. Şiir tek bir dörtlüktür. "sabah", "tarafa", "bahar", "yeniden" kelimeleri arasında belirgin bir uyak yoktur, bu da "abcd" (uyaksız veya serbest) düzenini gösterir. Şiirin bir başlığı bulunmamaktadır.

• Şimdi seçenekleri karşılaştıralım ve ortak olanı bulalım:

  A) Dörtlük sayısı: Her iki şiir de 1 dörtlükten oluşmaktadır. Bu, ortak bir özelliktir. Ancak, bir şiirin dörtlük sayısı, dize sayısıyla doğrudan ilişkilidir. 4 dizesi olan bir şiir aynı zamanda 1 dörtlüktür.

  B) Uyak düzeni: I. şiirde "aaaa" (düz uyak) varken, II. şiirde "abcd" (uyaksız) düzeni vardır. Bu özellik ortak değildir.

  C) Dize sayısı: Her iki şiirde de 4 dize bulunmaktadır. Bu, şiirlerin en temel ve doğrudan ortak biçim özelliğidir.

  D) Başlıkları: Her iki şiirin de bir başlığı bulunmamaktadır. Bu da ortak bir durumdur. Ancak, başlık bir şiirin iç yapısından ziyade dışsal bir özelliğidir.

• Yukarıdaki karşılaştırmalara baktığımızda, A, C ve D seçeneklerinin ortak özellikler olduğunu görebiliriz. Ancak, şiirin en temel ve doğrudan biçim özelliği dize sayısıdır. Bir şiirin kaç dizeden oluştuğu, onun yapısal iskeletini belirler. Dörtlük sayısı da dize sayısından türeyen bir özelliktir (4 dize = 1 dörtlük). Başlık ise şiirin içeriğiyle ilgili olmayan, dışsal bir unsurdur. Bu nedenle, şiirlerin yapısal olarak en temel ve doğrudan ortak özelliği dize sayısıdır.

Cevap C seçeneğidir.