🎓 7. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo test 2 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemek için hazırlandı. Sınavda başarılı olmanız için fiilimsiler, cümle ve paragraf anlamı, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara dikkat etmelisiniz.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, adından da anlaşılacağı gibi, fiillerden türeyen ama fiil gibi çekimlenmeyen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen özel kelimelerdir. Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulur.
- Fiilimsiler, kip ve kişi eki almazlar.
- Fiil anlamını tamamen kaybetmezler, yani hala bir eylem bildirirler.
- Olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
- Üç çeşidi vardır: İsim-fiil, Sıfat-fiil, Zarf-fiil.
💡 İpucu: Fiilimsileri bulmak için önce cümlede eylem bildiren kelimelere bakın, sonra bu kelimelerin kip ve kişi eki alıp almadığını kontrol edin. Almamışsa, fiilimsi olma ihtimali yüksektir!
📌 İsim-fiil (Mastar)
Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede isim gibi kullanılırlar. Bir eylemin adını belirtirler.
- Ekler: -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş, -mak / -mek (Mayışmak olarak kodlayabilirsin!)
- Örnek: Kitap okumayı çok severim. (Okuma eyleminin adı)
- Örnek: Onunla tanışmak benim için bir zevkti. (Tanışma eyleminin adı)
- Örnek: Bu bakış, her şeyi anlatıyordu. (Bakma eyleminin adı)
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim olabilir. Bu durumda artık fiilimsi sayılmazlar. Örneğin: "Dondurma", "çakmak", "dolma", "danışma". (Kapıdaki danışmaya git. -> Bu bir yerin adı, fiilimsi değil.)
📌 Sıfat-fiil (Ortac)
Fiillere belirli ekler getirilerek oluşturulur ve cümlede sıfat gibi kullanılırlar. Genellikle kendinden sonra gelen ismi nitelerler.
- Ekler: -an / -en, -ası / -esi, -maz / -mez, -ar / -er, -dik / -dık / -duk / -dük / -tık / -tik / -tuk / -tük, -ecek / -acak, -miş / -mış / -muş / -müş, -r / -ır / -ir / -ur / -ür (Anası mezar dikecekmiş olarak kodlayabilirsin!)
- Örnek: Gelen misafirleri kapıda karşıladık. (Hangi misafirler? Gelen misafirler.)
- Örnek: Yıkılası dağlar önümüzde duruyor. (Nasıl dağlar? Yıkılası dağlar.)
- Örnek: Görünmez kaza geliyorum demez. (Nasıl kaza? Görünmez kaza.)
⚠️ Dikkat: Sıfat-fiiller bazen niteledikleri isim düşerse, adlaşmış sıfat-fiil olurlar. Örneğin: "Çalışanlar erken paydos etti." (Çalışan insanlar yerine çalışanlar.)
📌 Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç)
Fiillere belirli ekler getirilerek oluşturulur ve cümlede zarf gibi kullanılırlar. Genellikle eylemin nasıl veya ne zaman yapıldığını bildirirler.
- Ekler: -ken, -alı / -eli, -madan / -meden, -ince / -ınca / -ünce / -unca, -ip / -ıp / -up / -üp, -arak / -erek, -dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe, -r...-maz, -a...-a, -e...-e, -casına / -cesine, -maksızın / -meksizin, -dığında / -diğinde (Ken-yalı-madan-ince-ip-ara-dıkça... gibi birçok eki var, ezberlemek yerine işlevine odaklan!)
- Örnek: Kitap okurken uyuyakalmışım. (Ne zaman uyuyakaldın? Okurken.)
- Örnek: Koşarak yanıma geldi. (Nasıl geldi? Koşarak.)
- Örnek: Eve gelir gelmez yemeğe oturdu. (Ne zaman oturdu? Gelir gelmez.)
📌 Cümlede Anlam İlişkileri
Cümleler arasında farklı anlam ilişkileri bulunur. Bu ilişkileri anlamak, metinleri daha iyi kavramanı sağlar.
📌 Neden-Sonuç Cümleleri
Bir eylemin hangi sebeple gerçekleştiğini bildiren cümlelerdir. "Niçin?", "Neden?" sorularına cevap verir.
- Genellikle "-dığı için, -den dolayı, -mekten, -dığından" gibi ifadeler kullanılır.
- Örnek: Yağmur yağdığı için pikniğe gidemedik. (Pikniğe gidememenin nedeni: yağmur yağması)
- Örnek: Çok çalıştığından sınavı kazandı.
📌 Amaç-Sonuç Cümleleri
Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Hangi amaçla?" sorusuna cevap verir.
- Genellikle "-mek için, -mek üzere, -mek amacıyla" gibi ifadeler kullanılır.
- Örnek: Sınavı kazanmak için çok çalışıyor. (Çalışmasının amacı: sınavı kazanmak)
- Örnek: Sağlıklı olmak üzere spor yapıyor.
💡 İpucu: Neden-sonuç cümlelerinde eylem gerçekleşmiştir, amaç-sonuç cümlelerinde ise eylem henüz gerçekleşmemiştir, bir hedefe yöneliktir.
📌 Koşul-Sonuç Cümleleri
Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. "Hangi şartla?" sorusuna cevap verir.
- Genellikle "-se, -sa, -dıkça, -ınca, -üzere" gibi ek veya kelimelerle kurulur.
- Örnek: Erken yatarsan erken kalkarsın. (Erken kalkmanın şartı: erken yatmak)
- Örnek: Kitabı okudukça daha çok seveceksin.
📌 Karşılaştırma Cümleleri
İki veya daha fazla varlık, kavram ya da durumun benzer veya farklı yönlerini ortaya koyan cümlelerdir.
- Genellikle "gibi, kadar, daha, en, göre, ise" gibi kelimeler kullanılır.
- Örnek: Bu kitap, diğerine göre daha sürükleyici.
- Örnek: Kardeşim, benden daha az konuşkan.
📌 Öznel ve Nesnel Yargılar
Yargıların kişisel görüş içerip içermediğine göre ayrılırlar.
- Öznel Yargı: Kişiden kişiye değişebilen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünce içeren ifadelerdir. (Örnek: Bu film çok sıkıcıydı.)
- Nesnel Yargı: Kişisel görüş içermeyen, doğruluğu veya yanlışlığı herkesçe kabul edilebilen, kanıtlanabilir ifadelerdir. (Örnek: Film, 120 dakika sürdü.)
📌 Paragrafta Anlam
Bir yazının belirli bir düşünceyi anlatan bölümleridir. Paragrafta ana fikir, konu, anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları önemlidir.
📌 Ana Fikir ve Konu
- Konu: Paragrafta neyden bahsedildiğidir. "Bu paragrafta ne anlatılıyor?" sorusunun cevabıdır. Genellikle birkaç kelimeyle ifade edilir.
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Paragrafta yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. "Bu paragraf bana ne öğretiyor?", "Yazar ne demek istiyor?" sorularının cevabıdır. Genellikle bir cümleyle ifade edilir.
📌 Anlatım Biçimleri
Yazarın düşüncelerini okuyucuya aktarırken kullandığı yöntemlerdir.
- Açıklama: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla kullanılır. Nesnel bir dil hakimdir.
- Öyküleme (Hikaye Etme): Bir olayı zaman ve mekan belirterek anlatır. Olaylar birbiri ardına sıralanır.
- Betimleme (Tasvir Etme): Varlıkların, kişilerin veya mekanların belirgin özelliklerini göz önünde canlandıracak şekilde anlatır. (Sözcüklerle resim çizme.)
- Tartışma: Yazarın kendi düşüncesini savunup, karşıt düşünceyi çürütmeye çalıştığı anlatım biçimidir. Soru-cevap şeklinde ilerleyebilir.
📌 Düşünceyi Geliştirme Yolları
Yazarın ana fikri desteklemek, konuyu daha anlaşılır kılmak için kullandığı tekniklerdir.
- Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap vererek bir kavramın ne olduğunu açıklar. (Örnek: Demokrasi, halkın kendi kendini yönetmesidir.)
- Örnekleme: Anlatılan soyut bir düşünceyi somut hale getirmek için örnekler verir.
- Karşılaştırma: İki farklı varlık ya da kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koyar.
- Tanık Gösterme (Alıntı Yapma): Alanında uzman, tanınmış bir kişinin sözünü aynen veya anlamını değiştirerek alıntılamaktır.
- Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistiksel bilgiler, oranlar, sayılar kullanarak düşünceyi destekler.
- Benzetme: Bir kavramı, başka bir kavramın özellikleriyle açıklayarak daha anlaşılır kılmaktır. (Örnek: Aslan gibi güçlü.)
📌 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve etkili kullanmak için yazım kurallarına uymak çok önemlidir.
📌 Büyük Harflerin Kullanımı
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları, kurum adları vb.) büyük harfle başlar.
- Özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır. (Örnek: Ankara'ya, Ayşe'nin)
- Kitap, dergi, gazete adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (Özel isimse). (Örnek: Milliyet Gazetesi, Varlık Dergisi)
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örnek: 29 Ekim Salı günü)
- Hitaplar büyük harfle başlar. (Örnek: Sevgili Öğrenciler,)
📌 "-de" ve "-ki" Bağlaçlarının Yazımı
- -de / -da (Bağlaç): Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz. "Bile" anlamı katar. (Örnek: Sen de gel. / Kitap bende de var.)
- -de / -da (Ek): Bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur. Bulunma hal ekidir. (Örnek: Evde kimse yok. / Kalem bende.)
- -ki (Bağlaç): Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örnek: Duydum ki geliyormuşsun. / O kadar çok çalıştı ki yoruldu.)
- -ki (Ek): Bitişik yazılır.
- İlgi zamiri olan -ki: İsmin yerini tutar. (Örnek: Benim kalemim kayboldu, seninki nerede? -> Senin kalemin)
- Sıfat yapan -ki: Kendinden önceki kelimeyi sıfat yapar. (Örnek: Evdeki hesap çarşıya uymaz. -> Hangi hesap? Evdeki hesap.)
💡 İpucu: "-ki" bağlacını ayırt etmek için "simge" (sonbahçem) kuralını hatırlayabilirsin. Eğer kelimeye "-ler" eki getirebiliyorsan bitişik, getiremiyorsan ayrı yazılır. (Örnek: Evdeki -> Evdekiler (olur, bitişik) / Duydum ki -> Duydum kiler (olmaz, ayrı))
📌 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin anlamını düzenlemek, okumayı kolaylaştırmak için kullanılırlar.
📌 Virgül (,)
- Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırmak için kullanılır. (Örnek: Pazar, mandalina, portakal ve elma aldık.)
- Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: Geldi, oturdu, dinledi.)
- Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır. (Örnek: Ali, dün akşamki toplantıda önemli kararlar aldığını söyledi.)
- Ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: Babam, en sevdiğim insan, bugün gelecek.)
- Hitaplardan sonra kullanılır. (Örnek: Sevgili Anneciğim,)
📌 Kesme İşareti (')
- Özel adlara getirilen çekim eklerini ayırmak için kullanılır. (Örnek: Türkiye'nin, İzmir'e, Ayşe'nin)
- Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: TDK'nin, TBMM'ye)
- Sayıya getirilen ekleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: 19 Mayıs 1919'da, 7'nci sınıf)
- Belirli bir harf veya ekten sonra gelen ekleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: A'dan Z'ye)
⚠️ Dikkat: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. (Örnek: Türk Dil Kurumuna, Milli Eğitim Bakanlığına)
Sevgili öğrenciler, bu notları tekrar ederek ve bol bol soru çözerek konuları pekiştirebilirsiniz. Unutmayın, düzenli çalışma ve konuyu anlama, başarının anahtarıdır! Sınavda hepinize başarılar dilerim! 📝
