🎓 12. sınıf edebiyat 1. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu not, 12. sınıf edebiyat dersinin 1. dönem 2. yazılı sınavının 3. senaryosunun 1. testinde çıkabilecek konuları kapsar. Ağırlıklı olarak fiilimsiler, cümle türleri (anlamlarına göre ve yapılarına göre) ve anlatım bozuklukları üzerinde durulmuştur.
📌 Fiilimsiler
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, ancak fiil gibi çekimlenemeyen, isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılabilen sözcüklerdir.
- İsim-fiil (ad-eylem): -ma, -ış, -mak eklerini alır. Örnek: "Okumak güzeldir."
- Sıfat-fiil (ortaç): -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş eklerini alır. Örnek: "Koşan çocuklar."
- Zarf-fiil (ulaç/bağ-fiil): -ken, -alı, -madan, -ınca, -ıp, -arak, -dıkça, -e…-e, -r…-maz eklerini alır. Örnek: "Gülerek geldi."
⚠️ Dikkat: "-ma" eki hem isim-fiil hem de olumsuzluk eki olabilir. Cümledeki anlamına dikkat edin. "Ders çalışma" (isim-fiil) ve "ders çalışma!" (olumsuzluk) farklıdır.
📌 Cümle Türleri (Anlamlarına Göre)
Cümleler, taşıdıkları anlamlara göre farklı türlere ayrılırlar.
- Olumlu cümle: İşin yapıldığını veya durumun gerçekleştiğini bildirir. Örnek: "Bugün okula gittim."
- Olumsuz cümle: İşin yapılmadığını veya durumun gerçekleşmediğini bildirir. Örnek: "Bugün okula gitmedim."
- Soru cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla sorulan cümlelerdir. Örnek: "Bugün okula gittin mi?"
- Ünlem cümlesi: Duyguları (sevinç, üzüntü, şaşkınlık vb.) ifade eden cümlelerdir. Örnek: "Ne kadar güzel bir gün!"
- Emir cümlesi: Bir işin yapılmasını emreden cümlelerdir. Örnek: "Hemen buraya gel!"
- Dilek cümlesi: Bir dileği, isteği ifade eden cümlelerdir. Örnek: "Keşke sınavı kazansam!"
💡 İpucu: Soru cümleleri her zaman soru ekiyle kurulmaz. Bazen tonlama ile de soru anlamı verilebilir. "Sen mi geldin?" (soru ekiyle) ve "Sen geldin?" (tonlama ile)
📌 Cümle Türleri (Yapılarına Göre)
Cümleler, yapılarına göre basit, birleşik, sıralı ve bağlı olmak üzere dörde ayrılır.
- Basit cümle: Tek yargı (tek yüklem) içeren cümlelerdir. Örnek: "Eve geldim."
- Birleşik cümle: İçinde temel cümlenin yanı sıra yan cümle (fiilimsi, şart kipi, iç içe cümle vb.) bulunan cümlelerdir. Örnek: "Ders çalışmak için kütüphaneye gittim." (fiilimsi var)
- Sıralı cümle: Birden fazla cümlenin virgül veya noktalı virgülle ayrılmasıyla oluşan cümlelerdir. Örnek: "Geldim, gördüm, yendim."
- Bağlı cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçlarla birbirine bağlanmasıyla oluşan cümlelerdir. Örnek: "Hem ders çalıştım hem de kitap okudum."
⚠️ Dikkat: Birleşik cümlelerde fiilimsiler yan cümle oluşturur. Hangi fiilimsinin hangi görevde kullanıldığına dikkat edin.
📌 Anlatım Bozuklukları
Anlatım bozuklukları, cümlenin anlamını bozan veya anlaşılmasını zorlaştıran hatalardır.
- Gereksiz sözcük kullanımı (sözcük tekrarı): Aynı anlamı taşıyan sözcüklerin bir arada kullanılmasıdır. Örnek: "Gelecek sene sınavlara hazırlanacağım." (Sene zaten gelecek zamandır.)
- Anlam belirsizliği: Cümlenin birden fazla anlama gelmesi durumudur. Örnek: "Ona araba çarpmış." (Kime çarptığı belli değil.)
- Yanlış sözcük kullanımı: Sözcüğün anlamının bilinmeden veya yanlış bilinerek kullanılmasıdır. Örnek: "Fiyatlar gittikçe ucuzlaşıyor." (Ucuzlamak yerine düşüyor olmalı.)
- Çatı uyuşmazlığı: Fiillerin çatılarının (etken-edilgen, geçişli-geçişsiz) uyumsuz olmasıdır. Örnek: "Toplantıda sorunlar konuşularak karara varıldı." (Konuşularak edilgen olmalı.)
- Özne-yüklem uyuşmazlığı: Özne ile yüklemin sayı veya kişi bakımından uyuşmamasıdır. Örnek: "Ben ve kardeşim sinemaya gideceğiz." (Gideceğiz yerine gideceğim olmalı.)
- Tamlama yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarında yapılan hatalardır. Örnek: "Okul ve ders araç gereçleri." (Okul araç gereçleri ve ders araç gereçleri olmalı.)
💡 İpucu: Anlatım bozukluğunu bulmak için cümleyi farklı şekillerde ifade etmeyi deneyin. Hangi ifadenin daha anlaşılır olduğuna karar verin.
