Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı Devleti'nin XVII. yüzyılda imzaladığı ve toprak kaybettiği antlaşmalardan biridir?
A) İstanbul Antlaşması (1533)
B) Zitvatorok Antlaşması (1606)
C) Vasvar Antlaşması (1664)
D) Belgrad Antlaşması (1739)
E) Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)
Sevgili öğrenciler, bu soruda Osmanlı Devleti'nin XVII. yüzyılda imzaladığı ve toprak kaybettiği antlaşmalardan birini bulmamız isteniyor. Her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim:
- A) İstanbul Antlaşması (1533):
- Bu antlaşma, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Avusturya ile imzalanmıştır.
- Tarihi 1533 olduğu için XVI. yüzyıla aittir.
- Bu antlaşma ile Avusturya Arşidükü, Osmanlı Sadrazamına denk sayılmış ve Avusturya, Osmanlı Devleti'ne yıllık vergi ödemeyi kabul etmiştir. Bu durum Osmanlı'nın üstünlüğünü gösterir, bir toprak kaybı söz konusu değildir.
- B) Zitvatorok Antlaşması (1606):
- Bu antlaşma, I. Ahmet döneminde Avusturya ile imzalanmıştır.
- Tarihi 1606 olduğu için XVII. yüzyıla aittir.
- Bu antlaşma ile Avusturya Arşidükü, Osmanlı Padişahına denk sayılmıştır. Ayrıca Avusturya'nın Osmanlı Devleti'ne ödediği yıllık vergi kaldırılmıştır. Bu durum, Osmanlı Devleti'nin uluslararası alandaki prestij kaybı ve mali bir kayıp anlamına gelir. Her ne kadar doğrudan büyük bir toprak kaybı olmasa da, Osmanlı'nın Avrupa'daki üstünlüğünü ve gücünü sembolize eden önemli kazanımlardan (vergi ve diplomatik üstünlük) vazgeçilmesi, XVII. yüzyıldaki gerilemenin ilk önemli işaretlerinden biri olarak kabul edilir ve genel anlamda bir "kayıp" olarak değerlendirilir.
- C) Vasvar Antlaşması (1664):
- Bu antlaşma, IV. Mehmet döneminde Avusturya ile imzalanmıştır.
- Tarihi 1664 olduğu için XVII. yüzyıla aittir.
- Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin Uyvar Kalesi'ni alması ve Avusturya'dan tazminat alması gibi Osmanlı lehine maddeler içermektedir. Yani Osmanlı toprak kaybetmemiş, aksine kazanım elde etmiştir.
- D) Belgrad Antlaşması (1739):
- Bu antlaşma, I. Mahmut döneminde Avusturya ve Rusya ile imzalanmıştır.
- Tarihi 1739 olduğu için XVIII. yüzyıla aittir.
- Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, Avusturya'dan Belgrad'ı ve Sırbistan'ın kuzeyini geri almıştır. Rusya ile de Azak Kalesi'nin yıkılması şartıyla Rusya'ya bırakılması gibi maddeler içerir. Genel olarak Osmanlı'nın lehine bir antlaşma olup, toprak kaybı değil, toprak kazanımı söz konusudur.
- E) Küçük Kaynarca Antlaşması (1774):
- Bu antlaşma, I. Abdülhamit döneminde Rusya ile imzalanmıştır.
- Tarihi 1774 olduğu için XVIII. yüzyıla aittir.
- Bu antlaşma ile Kırım bağımsız olmuş (fiilen Rusya'ya bağlanmıştır), Rusya'ya kapitülasyonlar verilmiş ve Osmanlı tarihinde ilk kez büyük çaplı toprak kaybının yaşandığı, prestijin ciddi şekilde sarsıldığı bir antlaşmadır. Ancak soruda XVII. yüzyıl sorulduğu için bu seçenek doğru değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, XVII. yüzyılda imzalanan ve Osmanlı Devleti için bir kayıp (prestij, mali veya diplomatik üstünlük) anlamına gelen tek antlaşma Zitvatorok Antlaşması'dır. Diğer XVII. yüzyıl antlaşması olan Vasvar, Osmanlı lehinedir. Diğer seçenekler ise ya farklı yüzyıllara aittir ya da Osmanlı lehine sonuçlanmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
