🎓 9. sınıf biyoloji 1. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, 9. sınıf biyoloji 1. dönem 2. yazılı sınavının 3. senaryosunun 2. testinde çıkabilecek temel konuları kapsamaktadır. Hücre bölünmeleri (mitoz ve mayoz), kalıtım ve genetik varyasyon konularına odaklanacağız.
📌 Mitoz ve Mayoz Arasındaki Farklar
Hücre bölünmesi, canlıların büyümesi, onarımı ve üremesi için temel bir süreçtir. Mitoz ve mayoz, iki farklı hücre bölünmesi türüdür ve farklı amaçlara hizmet ederler.
- Mitoz: Vücut hücrelerinde (somatik hücreler) görülür. Amacı, hücre sayısını artırarak büyüme ve onarımı sağlamaktır. Sonucunda genetik olarak aynı iki hücre oluşur.
- Mayoz: Üreme hücrelerinde (gametler) görülür. Amacı, kromozom sayısını yarıya indirerek döllenme sırasında türün kromozom sayısının sabit kalmasını sağlamaktır. Sonucunda genetik olarak farklı dört hücre oluşur.
- Kromozom Sayısı: Mitozda kromozom sayısı değişmezken, mayozda yarıya iner.
- Genetik Çeşitlilik: Mitozda genetik çeşitlilik olmazken, mayozda krossing over ve bağımsız dağılım sayesinde genetik çeşitlilik sağlanır.
⚠️ Dikkat: Mitoz tek hücrelilerde üremeyi sağlarken, çok hücrelilerde büyüme ve onarımı sağlar. Mayoz ise sadece eşeyli üreyen canlılarda gamet oluşumunu sağlar.
📌 Krossing Over (Parça Değişimi)
Krossing over, mayoz bölünmenin profaz I evresinde homolog kromozomlar arasında gen alışverişi olmasıdır. Bu olay, genetik çeşitliliği artırır.
- Homolog kromozomlar yan yana gelir (sinapsis).
- Kromatitler arasında temas noktaları (kiyazma) oluşur.
- Kromatit parçaları karşılıklı olarak yer değiştirir.
💡 İpucu: Krossing over ne kadar sık gerçekleşirse, genetik çeşitlilik de o kadar artar.
📌 Kalıtım İlkeleri ve Genetik Varyasyon
Kalıtım, genetik özelliklerin nesilden nesile aktarılmasıdır. Genetik varyasyon ise, aynı tür içindeki bireyler arasındaki genetik farklılıklardır.
- Gen: DNA üzerindeki belirli bir özelliği kontrol eden birimdir.
- Alel: Bir genin farklı formlarıdır. Örneğin, göz rengi geni için mavi ve kahverengi alelleri olabilir.
- Genotip: Bir bireyin genetik yapısıdır. Örneğin, bir bireyin göz rengi genotipi "BB" (kahverengi göz) veya "Bb" (kahverengi göz) veya "bb" (mavi göz) olabilir.
- Fenotip: Bir bireyin gözlemlenebilir özellikleridir. Örneğin, bir bireyin göz rengi kahverengi veya mavi olabilir.
- Baskın (Dominant) Alel: Etkisini her zaman gösteren aleldir. Büyük harfle gösterilir (Örn: B).
- Çekinik (Resesif) Alel: Etkisini sadece homozigot durumda gösteren aleldir. Küçük harfle gösterilir (Örn: b).
⚠️ Dikkat: Mendel'in kalıtım ilkeleri (ayrılma, bağımsız dağılım, baskınlık) genetik çeşitliliğin temelini oluşturur.
📌 Genetik Varyasyonu Etkileyen Faktörler
Genetik varyasyon, doğal seçilim ve evrim için gereklidir.
- Mutasyon: DNA'da meydana gelen kalıcı değişikliklerdir. Yeni alellerin ortaya çıkmasına neden olabilir.
- Krossing Over: Mayoz bölünme sırasında gen alışverişi yaparak genetik çeşitliliği artırır.
- Bağımsız Dağılım: Mayoz bölünme sırasında homolog kromozomların rastgele dağılmasıdır.
- Rastgele Döllenme: Farklı genotiplere sahip gametlerin birleşmesiyle genetik çeşitlilik artar.
💡 İpucu: Çevre koşulları da genetik varyasyon üzerinde etkili olabilir. Örneğin, farklı ortamlarda yaşayan aynı türden bitkilerin farklı özellikler göstermesi.
