Canlıların ortak özelliklerinden biri olan "homeostazi" kavramı aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
A) Canlıların dış ortamdan besin alma yeteneği
B) Canlıların iç ortamlarını belirli sınırlar içinde sabit tutma eğilimi
C) Canlıların nesillerini devam ettirme yeteneği
D) Canlıların çevresel uyarılara tepki verme yeteneği
E) Canlıların büyüme ve gelişme süreçleri
Sevgili öğrenciler,
Canlıların ortak özellikleri, onları cansız varlıklardan ayıran temel niteliklerdir. Bu özelliklerden biri de "homeostazi"dir. Şimdi bu önemli kavramı adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım.
- Homeostazi Nedir?
Homeostazi, canlıların iç ortamlarını (vücut sıcaklığı, kan şekeri, pH değeri, su ve tuz dengesi gibi) belirli sınırlar içinde kararlı ve dengede tutma eğilimidir. Yani, dış ortamdaki değişikliklere rağmen vücudun iç dengesini koruma yeteneğidir. Bu denge, canlılığın devamı için hayati öneme sahiptir.
- Neden Önemlidir?
Vücudumuzdaki hücreler ve organlar, belirli koşullar altında en iyi şekilde çalışır. Örneğin, insan vücut sıcaklığı yaklaşık $37^\circ C$ civarında sabit tutulmaya çalışılır. Eğer bu sıcaklık çok yükselir veya çok düşerse, enzimler çalışamaz hale gelir ve hayati fonksiyonlar bozulur. Homeostazi sayesinde vücut, bu ideal koşulları koruyabilir.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Canlıların dış ortamdan besin alma yeteneği:
Bu özellik, "beslenme" olarak adlandırılır ve canlıların enerji ve yapı maddesi elde etmesi için gereklidir. Ancak homeostazi kavramını ifade etmez.
- B) Canlıların iç ortamlarını belirli sınırlar içinde sabit tutma eğilimi:
İşte bu tanım, homeostazinin tam karşılığıdır. Vücut sıcaklığı, kan basıncı, kan şekeri seviyesi gibi pek çok iç faktörün belirli bir denge aralığında tutulması homeostazi sayesinde gerçekleşir.
- C) Canlıların nesillerini devam ettirme yeteneği:
Bu özellik "üreme" olarak bilinir ve türün devamlılığı için esastır. Homeostazi ile doğrudan ilgili değildir.
- D) Canlıların çevresel uyarılara tepki verme yeteneği:
Bu özellik "uyarılabilirlik" veya "tepki verme" olarak adlandırılır. Canlıların çevrelerindeki değişikliklere (ışık, ses, sıcaklık vb.) karşı gösterdiği reaksiyonlardır. Homeostazi ile farklı bir kavramdır.
- E) Canlıların büyüme ve gelişme süreçleri:
Bu özellik, canlıların boyutlarının artması (büyüme) ve yapısal/işlevsel olgunlaşması (gelişme) süreçlerini ifade eder. Homeostazi ile doğrudan ilişkili değildir, ancak homeostatik dengenin korunması büyüme ve gelişme için önemlidir.
Bu açıklamalar ışığında, "homeostazi" kavramını en doğru şekilde ifade eden seçeneğin B olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
