6. sınıf türkçe 1. dönem 1. yazılı 4. senaryo meb Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

A) Bu konuyu seninle de konuşmak istiyorum.
B) Herkes onu çok seviyor ve saygı duyuyordu.
C) Oraya gitmek veya gitmemek senin kararın.
D) Bu kitap hem eğitici hem de bilgilendirici.

Sevgili öğrenciler, anlatım bozuklukları, cümlelerimizin anlamını bulanıklaştıran veya dil bilgisi kurallarına aykırı düşen durumlardır. Bu tür hataları tespit etmek, hem doğru ve etkili iletişim kurmamızı sağlar hem de dil bilgisi bilgimizi pekiştirir. Şimdi gelin, seçenekleri tek tek inceleyerek hangi cümlede bir anlatım bozukluğu olduğunu bulalım.

• A) Bu konuyu seninle de konuşmak istiyorum.

  Bu cümlede herhangi bir dil bilgisi hatası veya anlam karışıklığı bulunmamaktadır. Cümle açık ve anlaşılırdır.

• B) Herkes onu çok seviyor ve saygı duyuyordu.

  İşte anlatım bozukluğunun olduğu cümle bu! Cümleyi dikkatlice incelediğimizde iki ayrı yüklem görüyoruz: "seviyor" ve "saygı duyuyordu".

  • "Herkes onu çok seviyor." - Bu kısım doğru ve tamdır. (Kimi seviyor? Onu.)
  • "ve saygı duyuyordu." - Burada bir eksiklik var. "Saygı duymak" eylemi, kime veya neye saygı duyulduğunu belirten bir dolaylı tümleç (yönelme hâli eki almış bir sözcük) gerektirir. Cümlede "kime saygı duyuyordu?" sorusunun cevabı eksiktir. Doğrusu "Herkes onu çok seviyor ve ona saygı duyuyordu." şeklinde olmalıdır. Bu durum, dolaylı tümleç eksikliği olarak adlandırılan bir anlatım bozukluğudur.
• C) Oraya gitmek veya gitmemek senin kararın.

  Bu cümlede de herhangi bir anlatım bozukluğu yoktur. "Oraya gitmek veya gitmemek" ifadesi, cümlenin öznesi görevini üstlenmiş ve cümle akıcı bir şekilde kurulmuştur.

• D) Bu kitap hem eğitici hem de bilgilendirici.

  Bu cümle de dil bilgisi açısından doğrudur. "Hem... hem de..." bağlacı doğru kullanılmış, "eğitici" ve "bilgilendirici" kelimeleri paralel bir yapıda yer almıştır. Anlamda bir bozukluk yoktur.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, B seçeneğindeki cümlede "dolaylı tümleç eksikliği" nedeniyle bir anlatım bozukluğu olduğunu açıkça görmekteyiz.

Cevap B seçeneğidir.