???? 11. sınıf edebiyat 1. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 11. sınıf edebiyat 1. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğin Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti dönemleri ile cümle öğeleri konularını sade bir dille özetlemektedir. Sınavda başarılar dileriz!
???? Servet-i Fünun Edebiyatı (Edebiyat-ı Cedide)
1896-1901 yılları arasında etkili olan bu dönem, Tanzimat Dönemi'nin ikinci kuşağının yetersizliklerine tepki olarak doğmuştur. "Sanat sanat içindir" anlayışını benimsemişlerdir.
- Dil: Ağır, süslü, Arapça ve Farsça kelimelerle yüklü bir dil kullanılmıştır. Günlük dilden uzaktır.
- Konular: Aşk, doğa, karamsarlık, hayal-hakikat çatışması, kaçış temaları gibi bireysel konular işlenmiştir. Toplumsal sorunlara değinilmemiştir.
- Şiir: Parnasizm ve Sembolizm akımlarının etkisi görülür. Şiirde aruz ölçüsü kullanılmış, "kulak için kafiye" anlayışı benimsenmiştir. Sone, terzarima gibi Batı'dan alınan yeni nazım şekilleri denenmiştir. Şiirde musiki ve resim ön plandadır.
- Roman ve Hikaye: Realizm ve Natüralizm akımları etkili olmuştur. Mekan olarak genellikle İstanbul seçilmiştir. Teknik açıdan başarılı eserler verilmiş, yanlış batılılaşma, aşk gibi temalar işlenmiştir.
- Önemli Temsilciler: Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin (Şiir); Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf (Roman).
???? İpucu: Servet-i Fünuncular, dönemin siyasi baskıları (II. Abdülhamit dönemi) nedeniyle toplumsal konulardan uzak durarak bireysel konulara yönelmişlerdir. Bu durum, sanat anlayışlarını da derinden etkilemiştir.
???? Fecr-i Âti Edebiyatı
Servet-i Fünun'a tepki olarak ortaya çıkan ilk edebi topluluktur (1909-1912). "Sanat şahsi ve muhteremdir" (Sanat kişisel ve saygıdeğerdir) ilkesini benimsemişlerdir.
- Dil: Servet-i Fünun'a göre dili biraz daha sadeleştirmeye çalıştıklarını belirtmişlerse de, yine de ağır ve sanatlı bir dil kullanmışlardır.
- Konular: Aşk, doğa, hüzün, karamsarlık gibi bireysel temalar ön plandadır. Sembolizm ve Empresyonizm akımlarının etkisi yoğundur.
- Şiir: Şiirde musikiye ve renge önem verilmiştir. Aruz ölçüsü kullanılmıştır. Serbest müstezatı geliştirmişlerdir.
- Önemli Temsilci: Ahmet Haşim, topluluğun en önemli ve tek kalıcı ismidir. Diğer sanatçılar kısa sürede Milli Edebiyat akımına katılmıştır.
⚠️ Dikkat: Fecr-i Âti topluluğu Türk edebiyatında bir beyanname (bildiri) ile ortaya çıkan ilk edebi topluluktur. Ancak kısa ömürlü olmuş, çoğu sanatçısı Milli Edebiyat akımına geçmiştir. Ahmet Haşim ise bağımsız kalmayı tercih etmiştir.
???? Cümle Öğeleri
Bir cümleyi oluşturan ve cümlenin anlamını tamamlayan temel yapı taşlarına cümle öğesi denir. Cümle öğeleri doğru anlaşıldığında, cümlenin anlamını kavramak ve anlatım bozukluklarını tespit etmek kolaylaşır.
- Yüklem (Temel Öğe): Cümlede iş, oluş, hareket, durum veya yargıyı bildiren çekimli fiil ya da ek fiil almış isim soylu kelimedir. Cümlenin olmazsa olmazıdır. Yüklem olmadan cümle kurulamaz.
Örn: Okulda ders çalıştı. (Fiil yüklem)
Örn: En sevdiğim renk mavidir. (İsim yüklem)
- Özne (Temel Öğe): Yüklemdeki işi yapan veya yargının konusu olan öğedir. Yükleme sorulan "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur.
Örn: Çocuk top oynuyor. (Oynayan kim? Çocuk)
Örn: Kitaplar masanın üzerindeydi. (Masanın üzerinde olan ne? Kitaplar)
- Nesne (Tümleç): Yüklemde belirtilen işten etkilenen öğedir. İkiye ayrılır:
a) Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "Neyi?", "Kimi?" sorularıyla bulunur. İsmin "-i" hal ekini alır.
Örn: Evi temizledi. (Neyi temizledi? Evi)
b) Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "Ne?" sorusuyla bulunur. Hal eki almaz.
Örn: Kitap okudu. (Ne okudu? Kitap)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemi yer, yön, durum bildiren kelimelerle tamamlar. İsmin "-e, -de, -den" hal eklerini alır. "Kime? Kimde? Kimden? Neye? Neyde? Neyden? Nereye? Nerede? Nereden?" sorularıyla bulunur.
Örn: Eve gitti. (Nereye gitti? Eve)
Örn: Okulda buluşacağız. (Nerede buluşacağız? Okulda)
- Zarf Tümleci (Durum, Zaman, Miktar, Yer-Yön, Sebep Tamlayıcısı): Yüklemi durum, zaman, miktar, sebep, araç vb. yönlerden tamamlar. "Nasıl? Ne zaman? Ne kadar? Niçin? Nereye (ek almazsa)?" gibi sorularla bulunur.
Örn: Hızlıca koştu. (Nasıl koştu? Hızlıca)
Örn: Yarın buluşalım. (Ne zaman buluşalım? Yarın)
- Edat Tümleci (İlgeç Tümleci): Yüklemi "ne ile, kiminle, ne için, kim için" gibi edatlı ifadelerle tamamlar. Genellikle zarf tümleci içinde de incelenebilir.
Örn: Arkadaşıyla sinemaya gitti. (Kiminle gitti? Arkadaşıyla)
???? İpucu: Cümle öğelerini bulurken her zaman önce yüklemi, sonra özneyi bulmalısın. Diğer öğeler bu ikisine sorulan sorularla tespit edilir. Bu sıra, doğru öğeleri bulman için çok önemlidir.
⚠️ Dikkat: "Nereye" sorusu zarf tümlecini buldururken kelime ek almaz ("içeri, dışarı, yukarı, aşağı"). Eğer kelime ek alırsa ("içeriye, dışarıda, yukarıdan") dolaylı tümleç olur.
