Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'okulun bahçesinde' söz öbeği yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir?
A) Okulun bahçesinde çocuklar neşeyle oynuyordu.
B) Okulun bahçesinde yapılan tören herkesi etkiledi.
C) Okulun bahçesinde duran araba yeniydi.
D) Okulun bahçesinde koşmak yasaktır.
E) Okulun bahçesinde güzel çiçekler vardı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, cümle ögelerinden "yer tamlayıcısı" (dolaylı tümleç) konusunu anlamamızı sağlayacak önemli bir soru. Yer tamlayıcısı, bir eylemin veya durumun nerede, nereye, nereden, kime, neye, kimden, neyden gerçekleştiğini bildiren ögedir. Genellikle "-e/-a", "-de/-da", "-den/-dan" hal eklerini alır ve yükleme sorulan "Nerede?", "Nereye?", "Nereden?", "Kime?", "Neye?", "Kimden?", "Neyden?" gibi sorulara cevap verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Okulun bahçesinde çocuklar neşeyle oynuyordu.
- Bu cümlede yüklem "oynuyordu" (oynamak fiili).
- Kim oynuyordu? "Çocuklar" (Özne).
- Nasıl oynuyordu? "Neşeyle" (Zarf Tümleci).
- Nerede oynuyordu? "Okulun bahçesinde" (Yer Tamlayıcısı).
- Burada "okulun bahçesinde" ifadesi, "oynamak" eyleminin gerçekleştiği yeri doğrudan ve net bir şekilde belirtiyor ve "Nerede?" sorusuna cevap veriyor. Bu, yer tamlayıcısının tipik bir örneğidir.
- B) Okulun bahçesinde yapılan tören herkesi etkiledi.
- Bu cümlede yüklem "etkiledi" (etkilemek fiili).
- Ne etkiledi? "Okulun bahçesinde yapılan tören" (Özne).
- Burada "okulun bahçesinde yapılan" ifadesi, "tören" ismini niteleyen bir sıfat fiil grubudur. Dolayısıyla "okulun bahçesinde" söz öbeği, cümlenin öznesinin bir parçasıdır, bağımsız bir yer tamlayıcısı değildir.
- C) Okulun bahçesinde duran araba yeniydi.
- Bu cümlede yüklem "yeniydi" (yeni olmak fiili).
- Ne yeniydi? "Okulun bahçesinde duran araba" (Özne).
- Burada "okulun bahçesinde duran" ifadesi, "araba" ismini niteleyen bir sıfat fiil grubudur. "Okulun bahçesinde" söz öbeği, cümlenin öznesinin bir parçasıdır, bağımsız bir yer tamlayıcısı değildir.
- D) Okulun bahçesinde koşmak yasaktır.
- Bu cümlede yüklem "yasaktır" (yasak olmak fiili).
- Ne yasaktır? "Okulun bahçesinde koşmak" (Özne).
- Burada "okulun bahçesinde koşmak" ifadesi, bir isim fiil grubudur ve cümlenin öznesi görevindedir. "Okulun bahçesinde" söz öbeği, öznenin bir parçasıdır, bağımsız bir yer tamlayıcısı değildir.
- E) Okulun bahçesinde güzel çiçekler vardı.
- Bu cümlede yüklem "vardı" (var olmak fiili).
- Ne vardı? "Güzel çiçekler" (Özne).
- Nerede vardı? "Okulun bahçesinde" (Yer Tamlayıcısı).
- Burada "okulun bahçesinde" ifadesi, çiçeklerin var olduğu yeri belirtir ve "Nerede?" sorusuna cevap verir. Dil bilgisi kurallarına göre bu da bir yer tamlayıcısı görevi üstlenir. Ancak, soruda en net ve tipik yer tamlayıcısı örneği arandığı düşünüldüğünde, bir eylemin (oynamak gibi) gerçekleştiği yeri bildiren yer tamlayıcısı (A seçeneği) daha belirgin bir örnek teşkil eder. A seçeneğindeki yer tamlayıcısı, eylemin doğrudan gerçekleştiği mekanı gösterirken, E seçeneğindeki yer tamlayıcısı bir varlığın konumunu belirtir. Bu tür sorularda genellikle eylemin gerçekleştiği yeri bildiren örnekler daha öncelikli kabul edilir.
Yukarıdaki analizler sonucunda, "okulun bahçesinde" söz öbeğinin yüklemi doğrudan tamamlayarak "Nerede?" sorusuna cevap verdiği ve bağımsız bir öge olarak yer aldığı seçenek A'dır.
Cevap A seçeneğidir.
