🎓 5. sınıf sosyal bilgiler 1. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 5. sınıf sosyal bilgiler 1. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek birey ve toplum, kültürel mirasımız, haritalar ve doğal afetler gibi önemli konuları kapsamaktadır. Sınavda başarılı olmak için bu konuları dikkatlice tekrar edelim!
📌 Haklarımız, Sorumluluklarımız ve Rollerimiz
Toplumda yaşarken hepimizin sahip olduğu haklar, yerine getirmemiz gereken sorumluluklar ve içinde bulunduğumuz duruma göre değişen rollerimiz vardır.
- Hak: Yasalarla bize tanınan yetkilerdir. Örneğin, eğitim hakkı, yaşama hakkı.
- Sorumluluk: Üstlendiğimiz görevleri yerine getirme zorunluluğudur. Örneğin, ders çalışmak, odanı toplamak.
- Rol: Bir grup veya kurum içinde üstlendiğimiz görev ve davranışlardır. Örneğin, evde çocuk rolü, okulda öğrenci rolü, takımda kaptan rolü.
💡 İpucu: Haklarımız ve sorumluluklarımız birbiriyle bağlantılıdır. Haklarımızı kullanırken başkalarının haklarına saygı duymalı ve sorumluluklarımızı yerine getirmeliyiz.
📌 Çocuk Hakları
Tüm çocukların sağlıklı, mutlu ve güvende yaşaması için Birleşmiş Milletler tarafından belirlenmiş özel hakları vardır. Bu haklar, "Çocuk Hakları Sözleşmesi" ile güvence altına alınmıştır.
- Yaşama Hakkı: Her çocuğun yaşama ve sağlıklı gelişme hakkı vardır.
- Eğitim Hakkı: Her çocuğun okula gitme ve eğitim alma hakkı vardır.
- Sağlık Hakkı: Her çocuğun sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı vardır.
- Korunma Hakkı: Her çocuğun şiddet, istismar ve ihmalden korunma hakkı vardır.
- Katılım Hakkı: Çocukları ilgilendiren konularda onların fikirlerinin alınması hakkıdır.
⚠️ Dikkat: Çocuk Hakları Sözleşmesi, tüm dünyadaki çocukları korumak ve onların iyi bir yaşam sürmesini sağlamak için çok önemlidir.
📌 Ön Yargı ve Ayrımcılık
Toplumda farklı özelliklere sahip insanlarla bir arada yaşarız. Bu farklılıklara saygı duymak önemlidir.
- Ön Yargı: Bir kişi veya durum hakkında yeterli bilgiye sahip olmadan, peşin hüküm vermek veya olumsuz düşünceler beslemektir. Örneğin, "Gözlüklü insanlar hep inek olur" diye düşünmek.
- Ayrımcılık: İnsanları farklı özelliklerinden (cinsiyet, din, etnik köken, engellilik vb.) dolayı eşit davranmamak, dışlamak veya kötü muamele yapmaktır.
💡 İpucu: Ön yargı ve ayrımcılık, toplumsal barışı bozar. Herkesin farklılıklarıyla değerli olduğunu unutmamalı, kimseyi dışlamamalıyız.
📌 Kültürel Mirasımız
Geçmişten günümüze aktarılan, bir milleti veya toplumu diğerlerinden ayıran, ortak değerler bütününe kültürel miras denir.
- Somut Kültürel Miras: Dokunabildiğimiz, görebildiğimiz eserlerdir. Örneğin, tarihi binalar (cami, kilise, köprü), müzeler, heykeller, el sanatları, geleneksel kıyafetler.
- Somut Olmayan Kültürel Miras: Kuşaktan kuşağa aktarılan, elle tutulamayan değerlerdir. Örneğin, masallar, destanlar, halk oyunları, geleneksel yemekler, bayramlar, türküler, Karagöz ve Hacivat gibi gölge oyunları.
⚠️ Dikkat: Kültürel mirasımız, geçmişimizi anlamamızı ve geleceğe taşımamızı sağlayan çok değerli hazinelerdir. Onu korumak hepimizin görevidir.
📌 Haritalar ve Yönler
Haritalar, yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün kuş bakışı görünümünü, belirli bir küçültme oranıyla (ölçek) düzlem üzerine aktarılmasıdır. Yönler ise bir yerin konumunu belirlememize yardımcı olur.
- Harita: Bize yerleri bulma, mesafeleri anlama ve farklı coğrafi özellikleri görme imkanı sunar.
- Kroki: Bir yerin kabataslak, ölçeksiz çizimidir. Genellikle bir evin veya okulun yol tarifini yaparken kullanılır.
- Ana Yönler: Kuzey (K), Güney (G), Doğu (D), Batı (B).
- Ara Yönler: Kuzeydoğu (KD), Kuzeybatı (KB), Güneydoğu (GD), Güneybatı (GB).
- Yön Bulma: Güneş'in doğuş ve batış yönünden, pusuladan veya Kutup Yıldızı'ndan faydalanabiliriz.
💡 İpucu: Haritaların üzerinde genellikle bir yön oku bulunur ve bu ok genellikle kuzeyi gösterir. Böylece diğer yönleri kolayca bulabiliriz.
📌 Doğal Afetler ve Korunma Yolları
Doğal afetler, doğa olayları sonucunda meydana gelen ve insanlar üzerinde can veya mal kaybına neden olan olaylardır.
- Deprem: Yer kabuğundaki ani sarsıntılardır. Deprem anında çök-kapan-tutun pozisyonunu almak önemlidir.
- Sel: Aşırı yağışlar veya kar erimeleri sonucunda oluşan su baskınlarıdır. Sel riski olan yerlerden uzak durulmalıdır.
- Heyelan (Toprak Kayması): Eğimli arazilerde toprağın ve kayaların kütle halinde aşağı doğru kaymasıdır. Heyelan riski olan bölgelerde yapılaşmadan kaçınılmalıdır.
- Çığ: Dağlık ve karla kaplı bölgelerde kar kütlesinin aşağı doğru hızla kaymasıdır. Çığ riski olan yerlerde dikkatli olunmalıdır.
⚠️ Dikkat: Doğal afetler öncesinde, anında ve sonrasında neler yapacağımızı bilmek, can ve mal kaybını en aza indirmek için hayati önem taşır. Aile afet planı yapmak ve afet çantasını hazırlamak çok önemlidir.
