🎓 7. sınıf türkçe 1. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf Türkçe 1. dönem 1. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları kapsar. Sınavda başarılı olmak için sözcük ve cümlede anlam, fiilimsiler, noktalama ve yazım kuralları gibi konulara dikkat etmelisiniz.
📌 Sözcükte Anlam
Kelimelerin farklı kullanım alanlarına göre kazandığı anlamlardır. Bir kelime, cümlede kullanıldığı yere göre farklı anlamlar taşıyabilir.
- Gerçek (Temel) Anlam: Bir kelimenin akla gelen ilk, bilinen anlamıdır. Sözlükteki ilk anlamı genellikle gerçek anlamıdır.
- Mecaz Anlam: Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle soyut bir durumu ifade eder.
- Terim Anlam: Bir bilim, sanat, spor dalı veya mesleğe özgü kavramları karşılayan kelimelerdir.
💡 İpucu: Mecaz anlamda kullanılan kelimeler genellikle somut bir şeyi, soyut bir durumu anlatmak için kullanılır. (Örnek: "Keskin" sözcüğü bıçak için gerçek anlamken, "keskin zeka" mecaz anlamdır.)
📌 Deyimler ve Atasözleri
Dilimizin zenginliğini gösteren, kalıplaşmış söz gruplarıdır.
- Deyimler: Genellikle iki veya daha fazla kelimeden oluşan, gerçek anlamından uzaklaşarak yeni bir anlam kazanan, kalıplaşmış söz gruplarıdır. Durumları, olayları daha etkili anlatmak için kullanılır. (Örnek: "Etekleri zil çalmak" - çok sevinmek)
- Atasözleri: Uzun gözlem ve deneyimler sonucu oluşmuş, öğüt veren, yol gösteren, genel geçer yargıları ifade eden kalıplaşmış sözlerdir. (Örnek: "Damlaya damlaya göl olur" - küçük birikimlerin önemini vurgular)
⚠️ Dikkat: Deyimler bir durumu anlatır, atasözleri ise ders verir veya öğüt içerir. İkisi de kalıplaşmış olduğu için kelimeleri değiştirilemez.
📌 Cümlede Anlam İlişkileri
Cümleler arasında kurulan bağlantılar ve anlam özellikleridir.
- Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Niçin?", "Neden?" sorularına cevap verir. "Çünkü, için, -den dolayı, -dığı için" gibi ifadeler kullanılır. (Örnek: Yağmur yağdığı için piknik iptal oldu.)
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Hangi amaçla?" sorusuna cevap verir. "İçin, diye, üzere" gibi ifadeler kullanılır. (Örnek: Sınavı kazanmak için çok çalıştı.)
- Koşul-Sonuç (Şart-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. "Hangi şartla?" sorusuna cevap verir. Genellikle "-se / -sa" eki kullanılır. (Örnek: Erken gelirsen sinemaya gideriz.)
💡 İpucu: Amaç-sonuç cümlelerinde amaç henüz gerçekleşmemiştir, neden-sonuç cümlelerinde ise neden ve sonuç birlikte gerçekleşmiştir veya neden zaten olmuştur.
📌 Öznel ve Nesnel Yargılar
Bir bilginin kişisel görüşe mi yoksa kanıtlanabilir bir gerçeğe mi dayandığını ifade eder.
- Öznel Yargı: Kişiden kişiye değişen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünceleri içeren ifadelerdir. (Örnek: Bu film çok sıkıcıydı.)
- Nesnel Yargı: Kişiden kişiye değişmeyen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilen, herkesçe kabul gören ifadelerdir. (Örnek: Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.)
⚠️ Dikkat: Nesnel yargılar kanıtlanabilir özellik taşırken, öznel yargılar kişisel yorum ve beğenilere dayanır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiillerin (eylemlerin) kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilimsiler, fiil özelliklerini (kip ve kişi ekleri almazlar, olumsuz yapılabilirler) tamamen kaybetmezler ama cümlede fiil gibi yüklem olmazlar.
📝 İsim-Fiil (Mastar)
Fiil kök veya gövdelerine "-ma / -me, -mak / -mek, -ış / -iş / -uş / -üş" eklerinin getirilmesiyle oluşur ve cümlede isim görevinde kullanılırlar.
- Ekler: -ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş
- Örnek: Kitap okumayı çok severim. (Okuma eyleminin adı)
- Örnek: Buraya gelmekle iyi ettin. (Gelme eyleminin adı)
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla bir varlığın veya kavramın kalıcı adı haline gelir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örnek: Dondurma, Çakmak, Kazma)
📝 Sıfat-Fiil (Ortaç)
Fiil kök veya gövdelerine "-an / -en, -ası / -esi, -maz / -mez, -ar / -er, -dık / -dik / -duk / -dük, -acak / -ecek, -mış / -miş / -muş / -müş" eklerinin getirilmesiyle oluşur ve cümlede sıfat görevinde kullanılırlar. Önündeki ismi nitelerler.
- Ekler: -an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş (Kodlama: Anası mezar dikecekmiş)
- Örnek: Gelen misafirleri karşıladık. (Hangi misafirler? Gelen)
- Örnek: Kırılmış camları topladı. (Hangi camlar? Kırılmış)
💡 İpucu: Sıfat-fiillerin önündeki isim düşerse, sıfat-fiil adlaşmış sıfat-fiil olur. (Örnek: "Gelenler" oturdu. -> Gelen insanlar)
📝 Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç)
Fiil kök veya gövdelerine çeşitli ekler getirilerek oluşur ve cümlede zarf görevinde kullanılırlar. Fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden tamamlarlar.
- Ekler: -ken, -alı / -eli, -madan / -meden, -ince / -ınca, -ip / -ıp / -up / -üp, -arak / -erek, -dıkça / -dikçe, -r...-mez, -a...-a, -casına / -cesine, -maksızın / -meksizin, -dığında / -diğinde... (Ekler çok fazladır)
- Örnek: Koşarak yanıma geldi. (Nasıl geldi? Koşarak - durum zarfı)
- Örnek: Ders çalışırken uyuyakalmış. (Ne zaman uyuyakalmış? Ders çalışırken - zaman zarfı)
💡 İpucu: Zarf-fiiller genellikle eyleme "Nasıl?" veya "Ne zaman?" soruları sorularak bulunabilir.
📌 Noktalama İşaretleri
Yazıda okumayı kolaylaştıran, anlam karışıklığını önleyen işaretlerdir.
- Nokta (.) : Cümlenin bittiğini, bazı kısaltmaların sonuna, sayıların sıralanmasında kullanılır.
- Virgül (,) : Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmada, sıralı cümleleri ayırmada, ara sözlerin başında ve sonunda, hitaplardan sonra kullanılır.
- Soru İşareti (?) : Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!) : Sevinç, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
- Kesme İşareti (') : Özel adlara getirilen çekim eklerini ayırmada, kısaltmalara getirilen ekleri ayırmada, sayılara getirilen ekleri ayırmada kullanılır.
⚠️ Dikkat: Virgül, metin içinde "ve, veya, ya da" bağlaçlarından önce veya sonra kullanılmaz. Tekrarlı bağlaçlar arasına da virgül konmaz.
📌 Yazım Kuralları
Türkçe'nin doğru ve anlaşılır yazılmasını sağlayan kurallardır.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başında, özel adlarda (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlarda, belirli tarih bildiren ay ve gün adlarında büyük harf kullanılır.
- "-de / -da" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "-de / -da" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örnek: Sen de gel.)
- "-de / -da" Ekinin Yazımı: Bulunma hâl eki olan "-de / -da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örnek: Evde kimse yok.)
- "-ki" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "-ki" ayrı yazılır. "Oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki" kelimeleri istisnadır ve bitişik yazılır. (Örnek: Çalış ki kazan.)
- "-ki" Ekinin Yazımı: İlgi eki olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır. (Örnek: Benimki, duvardaki)
- "-mi" Soru Ekinin Yazımı: "-mi" soru eki her zaman ayrı yazılır. Kendinden önceki kelimeyle bitişik yazılmaz, kendinden sonraki eklerle bitişik yazılır. (Örnek: Geldi mi? Gelecek miyiz?)
💡 İpucu: Bağlaç olan "-de / -da" ve "-ki"yi ayırırken "cümleden çıkarıldığında anlam bozuluyor mu?" testini yapın. Bozuluyorsa ektir, bitişik; bozulmuyorsa bağlaçtır, ayrı yazılır.
