11. sınıf edebiyat 1. dönem 1. yazılı 8. senaryo Test 1

🎓 11. sınıf edebiyat 1. dönem 1. yazılı 8. senaryo Test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 11. sınıf edebiyat 1. dönem 1. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek Divan Edebiyatı, Tanzimat, Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati dönemlerinin temel özelliklerini ve dil bilgisi konularından fiilimsileri sade bir dille özetlemektedir.

📌 Divan Edebiyatı'na Genel Bakış

Divan Edebiyatı, 13. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Osmanlı coğrafyasında, genellikle yüksek zümreye hitap eden, belirli kurallara bağlı bir edebiyat geleneğidir.

• Dili: Arapça ve Farsça kelimelerle yüklü, sanatlı ve ağırdır.
• Nazım Birimi: Genellikle beyit (iki dize) kullanılır. Nadiren dörtlük de görülür.
• Ölçü: Aruz ölçüsü kullanılır.
• Konu: Aşk, şarap, sevgili, din, tasavvuf, övgü (methiye) gibi soyut ve evrensel temalar işlenir.
• Anlayış: "Sanat için sanat" anlayışı benimsenmiştir. Duygular ve düşünceler mazmunlar (kalıplaşmış benzetmeler) aracılığıyla ifade edilir.
• Sanatçılar: Şiirlerinde mahlas (takma ad) kullanırlar.

💡 İpucu: Divan Edebiyatı'nda "parça güzelliği" önemlidir. Her beyit kendi içinde bir bütünlük taşır.

📌 Tanzimat Edebiyatı (1860-1896)

Tanzimat Dönemi, Osmanlı Devleti'nde Batılılaşma hareketlerinin edebiyata yansımasıdır. İki döneme ayrılır.

• Genel Özellikler:
  • Batı edebiyatından etkilenmeler başlar (roman, tiyatro, makale gibi yeni türler).
  • "Sanat toplum içindir" anlayışı ön plandadır.
  • Vatan, millet, hürriyet, adalet gibi kavramlar şiire ve nesire girer.
  • Dilin sadeleşmesi hedeflense de tam olarak başarılamaz.
  • Divan Edebiyatı nazım biçimleri kullanılmaya devam ederken, içerik değişir.
• 1. Dönem (Sanat Toplum İçin):
  • Toplumsal konulara ağırlık verilir.
  • Sanatçılar: Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi.
• 2. Dönem (Sanat Sanat İçin):
  • Bireysel konulara, aşk, doğa, karamsarlık gibi temalara yönelme görülür.
  • Dil daha ağırlaşır.
  • Sanatçılar: Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Sami Paşazade Sezai.

⚠️ Dikkat: Tanzimat'ın 1. dönemi toplumsal, 2. dönemi bireysel konulara daha çok eğilmiştir. Bu ayrım önemlidir!

📌 Servet-i Fünun Edebiyatı (Edebiyat-ı Cedide) (1896-1901)

Tanzimat'ın ikinci döneminin devamı niteliğinde, Batı etkisinin daha da arttığı bir dönemdir. "Sanat için sanat" anlayışı hakimdir.

• Dili: Çok ağır, süslü ve sanatlı bir dil kullanılmıştır. Arapça ve Farsça tamlamalarla doludur.
• Konular: Aşk, doğa, karamsarlık, hayal kırıklığı, melankoli gibi bireysel temalar işlenir. Toplumdan uzaklaşma vardır.
• Nazım Biçimleri: Batı'dan alınan sone, terzarima gibi nazım biçimleri denenir. Serbest müstezat geliştirilir.
• Ölçü: Aruz ölçüsü kullanılır.
• Temsilcileri: Tevfik Fikret (şiir), Cenap Şahabettin (şiir), Halit Ziya Uşaklıgil (roman), Mehmet Rauf (roman).

💡 İpucu: Servet-i Fünun dönemi romanları teknik açıdan Türk edebiyatının Batılı anlamda ilk başarılı örnekleridir.

📌 Fecr-i Ati Edebiyatı (1909-1912)

Türk edebiyatında ilk edebi bildiri (beyanname) yayımlayan topluluktur. Servet-i Fünun'a tepki olarak doğsa da, ondan çok farklı bir yol izleyememiştir.

• Sloganları: "Sanat şahsi ve muhteremdir" (Sanat kişisel ve saygıdeğerdir).
• Dili: Servet-i Fünun'dan daha sade bir dil kullanmayı hedefleseler de, yine ağır ve süslü bir dil kullanmışlardır.
• Konular: Aşk, doğa, ölüm, karamsarlık gibi bireysel konulara ağırlık vermişlerdir.
• Temsilcileri: Ahmet Haşim (topluluğun en önemli ve tek kalıcı şairidir), Emin Bülent, Tahsin Nahit.

⚠️ Dikkat: Fecr-i Ati, Servet-i Fünun'dan sonra ortaya çıkmasına rağmen, sanatsal olarak büyük bir yenilik getirememiştir ve kısa ömürlü olmuştur.

📝 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil özelliğini kaybedip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Fiiller gibi kip ve kişi eki almazlar, olumsuzluk eki alabilirler.

• 1. İsim-fiiller (Mastar):
  • Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur.
  • Cümlede isim görevi görürler.
  • Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim şeydir." ("okumak" isim-fiil)
  • Örnek: "Onun gülüşü içimi ısıttı." ("gülüşü" isim-fiil)
• 2. Sıfat-fiiller (Ortaç):
  • Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulur. (Kodlama: Anası mezar dikecekmiş)
  • Cümlede sıfat görevi görürler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılırlar.
  • Örnek: "Koşan çocuk düştü." ("koşan" sıfat-fiil, "çocuk" ismini niteler)
  • Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." ("gelecek" sıfat-fiil, "günler" ismini niteler)
  • Örnek: "Tanıdıklar geldi." ("tanıdıklar" adlaşmış sıfat-fiil)
• 3. Zarf-fiiller (Bağ-fiil, Ulaç):
  • Fiillere "-ken, -alı, -esiye, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -casına" gibi ekler getirilerek oluşturulur.
  • Cümlede zarf görevi görürler (fiili veya fiilimsiyi durum, zaman vb. yönünden nitelerler).
  • Örnek: "Gülerken düştü." ("gülerken" zarf-fiil, "düştü" fiilini zaman yönünden niteler)
  • Örnek: "Kitabı okuyup geri verdi." ("okuyup" zarf-fiil, "verdi" fiilini durum yönünden niteler)

⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsi ekleri zamanla kalıcı isim (ad) oluşturabilir. Bu kelimeler artık fiilimsi değildir. (Örn: Çakmak, dolma, dondurma, kazma)

💡 İpucu: Fiilimsileri bulurken, kelimenin kökünün fiil olmasına ve aldığı ekin fiilimsi eki olmasına dikkat edin. Olumsuzluk eki (-me, -ma) alabiliyorlarsa fiilimsi olma ihtimalleri yüksektir (kalıcı isimler almaz).