🎓 tohumun çimlenmesine etki eden faktörler neler olabilir özellikleri Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, tohumun çimlenmesi sürecini ve bu süreci etkileyen hem çevresel hem de tohumun kendi yapısından kaynaklanan temel faktörleri sade bir dille anlamana yardımcı olmak için hazırlandı. Testteki soruları çözerken bu bilgileri kullanabilirsin.
📌 Tohum Çimlenmesi Nedir?
Tohum çimlenmesi, uyku halindeki bir tohumun uygun koşullar altında aktifleşerek yeni bir bitki oluşturmak üzere embriyosunu geliştirmesidir. Bu, bitkinin hayat döngüsündeki ilk ve en kritik adımlardan biridir.
- Çimlenme, tohumun içinde depoladığı besinleri kullanarak büyümeye başlamasıdır.
- İlk olarak genellikle kökçük (radikula) dışarı çıkar, ardından gövdecik (plumula) gelişir.
- Her tohumun çimlenmek için belirli koşullara ihtiyacı vardır.
🌱 Çimlenmeye Etki Eden Çevresel Faktörler
Tohumun çevresindeki koşullar, çimlenmenin başlayıp başlamayacağını ve ne kadar hızlı olacağını doğrudan etkiler. İşte en önemlileri:
- Su (Nem): Tohumun suyu emmesi, içindeki enzimleri harekete geçirir ve besin maddelerinin çözünmesini sağlar. Su olmadan çimlenme başlamaz.
💡 İpucu: Tohumun şişmesi ve kabuğunun yumuşaması için yeterli suya ihtiyacı vardır. Tıpkı kuru fasulyenin ıslatıldığında şişmesi gibi!
- Sıcaklık: Her tohum türünün çimlenmek için optimal (en uygun) bir sıcaklık aralığı vardır. Çok düşük veya çok yüksek sıcaklıklar çimlenmeyi engeller veya yavaşlatır.
⚠️ Dikkat: Optimal sıcaklık, bitki türüne göre değişir. Örneğin, tropikal bitkiler daha yüksek sıcaklık isterken, soğuk iklim bitkileri daha düşük sıcaklıklarda çimlenebilir.
- Oksijen: Tohumun içindeki embriyo, büyüme ve gelişme için enerjiye ihtiyaç duyar. Bu enerjiyi solunum yoluyla üretir ve solunum için oksijen gereklidir.
💡 İpucu: Bu yüzden toprağın havalandırılması önemlidir; aksi takdirde tohum "boğulabilir" ve çimlenemez.
- Işık: Bazı tohumlar çimlenmek için ışığa ihtiyaç duyarken (pozitif fotoblastik), bazıları ışıksız ortamda daha iyi çimlenir (negatif fotoblastik), bazıları ise ışıktan etkilenmez (nötr).
⚠️ Dikkat: Işık faktörü, türden türe büyük farklılık gösterir. Bu yüzden bazı tohumlar yüzeye yakın ekilirken, bazıları derine gömülür.
🧬 Çimlenmeye Etki Eden Tohumun Kendi Yapısından Kaynaklanan Faktörler
Çevresel koşullar uygun olsa bile, tohumun kendi iç yapısı ve durumu da çimlenmeyi belirler. İşte bu iç faktörler:
- Tohumun Canlılığı (Viability): Tohumun içindeki embriyonun yaşama ve gelişme yeteneğidir. Eski veya hasar görmüş tohumlar canlılığını yitirmiş olabilir.
💡 İpucu: Her tohumun bir "son kullanma tarihi" vardır. Canlılığını yitirmiş tohumlar, ne kadar uygun koşul sağlasanız da çimlenmez.
- Tohum Kabuğunun Geçirgenliği: Bazı tohumların kabukları çok sert veya kalındır. Bu durum, suyun ve oksijenin embriyoya ulaşmasını zorlaştırarak çimlenmeyi geciktirebilir veya engelleyebilir.
⚠️ Dikkat: Bazı bitkilerde, tohum kabuğunun aşınması (örneğin hayvanların sindirim sisteminden geçmesi veya yangın) çimlenme için bir ön koşul olabilir.
- Embriyonun Durumu: Tohumun içindeki embriyonun sağlıklı ve tam gelişmiş olması gerekir. Gelişimini tamamlamamış veya zarar görmüş embriyolar çimlenemez.
- Dormansi (Uyku Hali): Tohumun uygun çevresel koşullar sağlansa bile çimlenmeyi erteleme durumudur. Bu, tohumun olumsuz koşullardan korunmasını sağlar ve doğru zamanda çimlenmesine yardımcı olur.
💡 İpucu: Dormansiyi kırmak için soğuklama (stratifikasyon) veya kabuk aşındırma (skarifikasyon) gibi yöntemler kullanılabilir. Tıpkı kış uykusuna yatan hayvanlar gibi, tohum da "uykuya" dalabilir.
