Divan edebiyatında, gazelin özel bir şekli olup, bir uzun bir kısa dizeden oluşan nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Gazel
B) Kaside
C) Mesnevi
D) Müstezat
E) Terci-i Bent
Divan edebiyatı, zengin nazım biçimleriyle dikkat çeken bir edebiyat geleneğidir. Bu soruda bizden, gazelin özel bir türü olan ve "bir uzun bir kısa dizeden" oluşan nazım biçimini bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gazel: Gazel, Divan edebiyatının en yaygın nazım biçimlerinden biridir. Genellikle 5-15 beyitten oluşur ve aşk, güzellik, şarap gibi konuları işler. Ancak gazelin kendisi, bir uzun bir kısa dizeden oluşan özel bir yapıya sahip değildir; beyitleri genellikle aynı uzunluktaki dizelerden oluşur. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- B) Kaside: Kaside, genellikle din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan, uzun soluklu bir nazım biçimidir. Beyit sayısı 30 ile 99 arasında değişebilir. Yapısal olarak gazelden farklıdır ve soruda belirtilen "bir uzun bir kısa dize" özelliğini taşımaz. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- C) Mesnevi: Mesnevi, genellikle uzun hikayelerin anlatıldığı, her beytin kendi içinde kafiyeli olduğu (aa, bb, cc...) bir nazım biçimidir. Divan edebiyatında destansı eserler, aşk hikayeleri ve didaktik metinler mesnevi nazım biçimiyle yazılmıştır. Ancak mesnevi de "bir uzun bir kısa dize" yapısına sahip değildir. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- D) Müstezat: Müstezat, kelime anlamı olarak "artırılmış, çoğaltılmış" demektir. Divan edebiyatında gazelin özel bir şeklidir. Her uzun dizeden sonra, o dizeyle aynı ölçüde ve kafiyede olan kısa bir dize (ziyade) eklenir. Bu sayede, soruda belirtilen "bir uzun bir kısa dizeden oluşan" yapı tam olarak müstezatı tanımlar. Kısa dizeler, uzun dizenin anlamını tamamlar veya pekiştirir. Bu nedenle doğru cevap budur.
- E) Terci-i Bent: Terci-i bent, bent adı verilen bölümlerden oluşan, her bendin sonunda tekrarlanan bir "tercihane" (nakarat) beyti bulunan bir nazım biçimidir. Genellikle felsefi, didaktik veya tasavvufi konuları işler. Yapısal olarak "bir uzun bir kısa dize" özelliğini taşımaz. Bu nedenle doğru cevap değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı üzere, Divan edebiyatında gazelin özel bir şekli olup, bir uzun bir kısa dizeden oluşan nazım biçimi Müstezat'tır.
Cevap D seçeneğidir.
