🎓 11. sınıf felsefe 1. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu test, felsefenin temel kavramlarını, felsefi düşüncenin özelliklerini ve bilgi felsefesinin (epistemoloji) ana konularını kapsar. Sınavda başarılı olmak için bu konulara hakim olmalısın.
📌 Felsefeyi Tanıyalım: Nedir, Ne Değildir?
Felsefe, evreni, insanı, bilgiyi, değerleri ve varoluşu anlamaya çalışan eleştirel, sistemli ve tutarlı bir düşünme biçimidir. Hikmet arayışıdır.
- Felsefenin Doğuşu: Merak, şüphe ve hayret duygusuyla ortaya çıkmıştır. M.Ö. 6. yüzyılda Antik Yunan'da başlamıştır.
- Felsefenin Konusu: Varlık, bilgi, değer, ahlak, sanat gibi her şey felsefenin konusu olabilir.
- Felsefenin Amacı: Hazır bilgilerle yetinmeyip, derinlemesine sorgulamak ve varoluşun anlamını kavramaya çalışmaktır.
💡 İpucu: Felsefe, bilim gibi somut verilerle değil, akıl yürütme ve mantıkla ilerler. Kesin ve tek bir cevabı yoktur, kişisel yorumlara açıktır.
📌 Felsefi Düşüncenin Özellikleri
Felsefeyi diğer düşünme biçimlerinden ayıran kendine özgü nitelikleri vardır. Bu özellikler felsefenin nasıl bir etkinlik olduğunu gösterir.
- Evrensellik: Felsefi problemler (örneğin "insan nedir?", "bilgi nedir?"), tüm insanlığı ilgilendiren sorulardır.
- Akla Dayalılık (Rasyonellik): Felsefe, duygulara veya inançlara değil, mantıklı akıl yürütmelere dayanır.
- Sorgulayıcılık: Her şeyi olduğu gibi kabul etmez, sürekli "neden?" diye sorar ve eleştirel bir tavır sergiler.
- Yığılımlılık (Kümülatiflik): Felsefi birikim, önceki düşünceleri reddetmek yerine, onları aşarak veya yeniden yorumlayarak ilerler. Bir bina gibi üst üste eklenir.
- Tutarlılık: Felsefi bir sistem veya düşünce, kendi içinde çelişkili ifadeler barındırmaz.
- Refleksiflik (Kendi Üzerine Düşünme): Felsefe, düşünmenin kendisi üzerine de düşünür. (Örn: "Düşünmek nedir?")
- Subjektiflik: Felsefi sistemler, filozofun kişisel görüşlerini ve yorumlarını içerir.
- Eleştirellik: Ortaya konan her türlü bilgiyi, iddiayı veya değeri sorgular ve değerlendirir.
⚠️ Dikkat: Felsefi düşünce "kesinlik" aramaz, "anlam" arar. Bilim gibi deney ve gözlemle değil, akıl ve mantıkla çalışır.
📌 Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)
Bilgi felsefesi, bilginin ne olduğunu, nasıl oluştuğunu, sınırlarını ve güvenilirliğini araştıran felsefe dalıdır. "Doğru bilgi mümkün müdür?" sorusu temeldir.
- Bilgi Nedir?: Öznenin (bilen) nesneyi (bilinen) kavraması sonucu ortaya çıkan üründür.
- Doğru Bilgi Mümkün müdür?:
- Septikler (Şüpheciler): Doğru bilgiye ulaşılamayacağını savunurlar. (Pyrrhon, Timon)
- Dogmatikler: Doğru bilgiye ulaşılabileceğini savunurlar. (Rasyonalistler, Empiristler, Kritisistler vb.)
- Bilginin Kaynakları ve Akımları:
- Rasyonalizm (Akılcılık): Doğru bilginin kaynağının akıl olduğunu savunur. Bilgi doğuştan gelir. (Sokrates, Platon, Aristoteles, Descartes, Spinoza, Leibniz, Hegel)
- Empirizm (Deneycilik): Doğru bilginin kaynağının deney olduğunu savunur. İnsan zihni doğuştan boş bir levhadır (tabula rasa). (Locke, Berkeley, Hume)
- Kritisizm (Eleştirel Felsefe): Akıl ve deneyin birlikte doğru bilgiyi oluşturduğunu savunur. (Immanuel Kant)
- Entüisyonizm (Sezgicilik): Doğru bilginin sezgi yoluyla elde edildiğini savunur. (Gazali, Henri Bergson)
- Pozitivizm (Olguculuk): Bilginin sadece deney ve gözlemle elde edilen olgulara dayanması gerektiğini savunur. Metafizik reddedilir. (Auguste Comte)
- Analitik Felsefe: Felsefenin görevinin dilin analizi olduğunu, doğru bilginin ancak dilin doğru kullanımıyla elde edilebileceğini savunur. (Ludwig Wittgenstein, Bertrand Russell)
- Pragmatizm (Faydacılık): Bir bilginin doğruluğunun, onun pratik faydasına bağlı olduğunu savunur. İşimize yarayan bilgi doğrudur. (William James, John Dewey)
- Fenomenoloji (Görüngübilim): Bilginin, nesnelerin özüne, yani fenomenlere yönelerek elde edileceğini savunur. (Edmund Husserl)
- Hermeneutik (Yorum Bilgisi): Anlamanın ve yorumlamanın bilgi edinmedeki önemini vurgular. (Hans-Georg Gadamer)
💡 İpucu: Her filozof veya akım, doğru bilginin kaynağı konusunda farklı bir bakış açısı sunar. Bu farklılıkları ve ana temsilcilerini bilmek soruları çözmende çok yardımcı olacaktır.
