? yazım kuralları 9. sınıf örnekleri Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, "yazım kuralları 9. sınıf örnekleri Test 1" testinde karşılaşabileceğiniz temel yazım kurallarını sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Amacımız, bilgileri hızlıca tazeleyip testte başarılı olmanızı sağlamak.
? Büyük Harflerin Kullanımı
Büyük harflerin nerede kullanılacağını bilmek, yazım kurallarının en temel ve en çok hata yapılan konularından biridir. İşte dikkat etmeniz gereken başlıca durumlar:
- Cümleler her zaman büyük harfle başlar.
- Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları) büyük harfle başlar. (Örn: Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye, Türkçe, Müslüman)
- Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adları büyük harfle başlar. (Örn: Türk Dil Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı)
- Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her kelimesi büyük harfle başlar (ancak aradaki bağlaçlar küçük yazılır). (Örn: Çalıkuşu, Milliyet Gazetesi)
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örn: 29 Ekim 1923 Salı günü)
- Yön adları (doğu, batı, kuzey, güney) bir yer adından önce gelirse büyük, tek başına veya yer adından sonra gelirse küçük harfle başlar. (Örn: Doğu Anadolu, Türkiye'nin batısı)
- Hitaplar büyük harfle başlar. (Örn: Sevgili Öğretmenim, Değerli Misafirler)
? İpucu: Özel adlara gelen çekim ekleri (hal ekleri, iyelik ekleri vb.) kesme işaretiyle ayrılır. (Örn: Ankara'ya, Ayşe'nin)
? "De" Bağlacı ve Ekinin Yazımı
"De" hem bağlaç hem de ek olarak karşımıza çıkar ve yazımı sıklıkla karıştırılır. Aradaki farkı anlamak çok kolaydır:
- Bağlaç olan "de/da": Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya sadece biraz daralır. Her zaman ayrı yazılır ve "te/ta" şekline dönüşmez. (Örn: Sen de gel. / Kitap okumayı da severim.)
- Ek olan "-de/-da": (Bulunma Hâli Eki) Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur. Her zaman kelimeye bitişik yazılır ve kelimenin ses uyumuna göre "-te/-ta" şekline dönüşebilir. (Örn: Evde kalıyorum. / Kalem sende mi?)
⚠️ Dikkat: "De" bağlacının ayrı yazılması gerektiğini unutmayın. "De"yi cümleden çıkarıp okuyun, anlam bozulmuyorsa ayrı yazılır!
? "Ki" Bağlacı ve Ekinin Yazımı
"Ki" de "de" gibi hem bağlaç hem de ek olarak kullanılabilir. Yazımını ayırt etmek için pratik bir yöntem vardır:
- Bağlaç olan "ki": Cümleden çıkarıldığında anlam çok bozulmaz. Her zaman ayrı yazılır. Genellikle iki cümleyi veya kelime grubunu birbirine bağlar. (Örn: Anladım ki beni dinlemiyorsun. / O kadar yorgundu ki hemen uyudu.)
- Ek olan "-ki": (İlgi Hâli Eki veya Sıfat Yapan Ek) Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Her zaman kelimeye bitişik yazılır. Genellikle bir ismin yerini tutar (benimki, seninki) veya bir ismi niteler (evdeki hesap, dünkü olay).
? İpucu: "Ki"yi ayrı mı bitişik mi yazacağınızı anlamak için kelimeye "-ler" eki getirin. Eğer anlamlı oluyorsa bitişik yazılır, anlamsız oluyorsa ayrı yazılır. (Örn: "Geldi ki" -> "geldi kiler" (anlamsız) = ayrı yazılır. / "Evdeki" -> "evdekiler" (anlamlı) = bitişik yazılır.)
? Birleşik Kelimelerin Yazımı
Birden fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu birleşik kelimelerin yazımı oldukça çeşitlidir. En çok dikkat etmeniz gereken durumlar şunlardır:
- Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler:
- Ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi olan birleşik kelimeler (Örn: kaynana (kayın ana), pazartesi (pazar ertesi), hissetmek (his etmek)).
- Anlamca kaynaşmış, yeni bir kavramı karşılayan birleşik kelimeler (Örn: bilgisayar, gecekondu, mirasyedi, ateşböceği).
- İkinci kelimesi "-an/-en, -r/-ar/-er, -maz/-mez, -mış/-miş" ekleriyle kurulanlar (Örn: cankurtaran, uyurgezer, külyutmaz, çokbilmiş).
- Somut olarak yer bildirmeyen "alt, üst, üzeri" kelimeleriyle kurulanlar (Örn: ayakaltı, bilinçaltı, olağanüstü).
- Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler:
- İki kelime de kendi anlamını koruyorsa (Örn: deniz yosunu, yer elması, kuru fasulye).
- Yardımcı fiillerle (etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak) kurulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya türemesi olmazsa (Örn: fark etmek, arz etmek, dans etmek).
- Renk adlarıyla kurulan bitki, hayvan, hastalık adları (Örn: alabalık, kara lahana, su çiçeği).
- Yol, durum, olay bildiren kelimeler (Örn: çevre yolu, ana yol, açık öğretim).
⚠️ Dikkat: Birleşik kelimelerin yazımında en önemli nokta, kelimelerin anlamını kaybedip kaybetmediği veya bir ses olayının meydana gelip gelmediğidir.
? Sayıların Yazımı
Sayıların yazımı genellikle basittir ancak bazı özel durumları vardır:
- Sayılar metin içinde yazıyla da rakamla da yazılabilir. Ancak büyük sayılar genellikle rakamla yazılır. (Örn: üç, beş, 1500)
- Para birimleri, ölçü birimleri, istatistiksel veriler ve saatler genellikle rakamla yazılır. (Örn: 5 kg, 10 TL, saat 14.30)
- Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek getirilir. (Örn: 3., 5'inci, II. Mehmet)
- Üleştirme sayıları (paylaştırma) her zaman yazıyla yazılır, rakamla yazılmaz. (Örn: ikişer, yüzer değil; 2'şer, 100'er yanlış)
- Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur. (Örn: 1.250, 15.000.000)
- Çek senet gibi ticari belgelerde sayılar bitişik yazılır ki araya başka bir sayı eklenemesin. (Örn: yüzellibeşbin)
? İpucu: Üleştirme sayılarının (ikişer, üçer) her zaman yazıyla yazıldığını unutmayın, bu çok sık yapılan bir hatadır!
