6. sınıf Sosyal Bilgiler Birey ve Toplum ünitesi konu anlatımı Test 1

Bir bölgede nüfusun dağılışını etkileyen faktörlerden bazıları şunlardır:
- İklim koşulları
- Yer şekilleri
- Sanayileşme
- Tarım olanakları
Buna göre aşağıdakilerden hangisi nüfus dağılışını etkileyen beşeri faktörler arasında yer almaz?

A) Ulaşım olanakları
B) Yer altı kaynakları
C) Turizm faaliyetleri
D) Yağış miktarı

Nüfusun dağılışını etkileyen faktörleri incelerken, bu faktörleri genellikle iki ana gruba ayırırız: doğal faktörler ve beşeri (insani) faktörler.

• Doğal Faktörler: İnsan etkisi olmadan doğada kendiliğinden var olan ve nüfusun dağılışını etkileyen unsurlardır. Örnek olarak iklim, yer şekilleri, su kaynakları, toprak verimliliği, bitki örtüsü ve yer altı kaynakları verilebilir.
• Beşeri Faktörler: İnsanların faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ve nüfusun dağılışını etkileyen unsurlardır. Örnek olarak sanayileşme, tarım, ticaret, ulaşım, turizm, eğitim ve sağlık hizmetleri verilebilir.

Şimdi soruda verilen ve seçeneklerdeki faktörleri bu iki kategoriye göre inceleyelim:

• Soru İçeriğinde Verilen Faktörler:
  • İklim koşulları: Doğal faktör
  • Yer şekilleri: Doğal faktör
  • Sanayileşme: Beşeri faktör (İnsanların kurduğu sanayi tesisleri)
  • Tarım olanakları: Beşeri faktör (İnsanların tarım yapma potansiyeli ve faaliyetleri)
• Seçeneklerdeki Faktörler:
  • A) Ulaşım olanakları: Yollar, köprüler, limanlar gibi ulaşım altyapıları insanlar tarafından inşa edilir ve geliştirilir. Bu nedenle beşeri faktördür.
  • B) Yer altı kaynakları: Madenler, petrol, doğalgaz gibi kaynaklar doğada kendiliğinden bulunur. Bu nedenle doğal faktördür. Ancak, bu kaynakların çıkarılması ve işlenmesi gibi faaliyetler (madencilik, sanayi) beşeri faaliyetlerdir ve nüfusu o bölgeye çeker. Yani, kaynak doğal olsa da, nüfus üzerindeki etkisi genellikle beşeri faaliyetler aracılığıyla gerçekleşir.
  • C) Turizm faaliyetleri: Oteller, tatil köyleri, eğlence merkezleri gibi turistik tesisler insanlar tarafından kurulur ve işletilir. Bu nedenle beşeri faktördür.
  • D) Yağış miktarı: Hava olayları ve iklimin bir parçasıdır. Tamamen doğa olaylarına bağlıdır ve insan etkisi olmadan var olan bir durumdur. Bir bölgenin su kaynaklarını, bitki örtüsünü ve tarım potansiyelini doğrudan etkileyerek nüfus dağılışında önemli rol oynar. Bu nedenle doğal faktördür.

Soru bizden "nüfus dağılışını etkileyen beşeri faktörler arasında yer almaz" olanı bulmamızı istiyor. Bu da demek oluyor ki, seçenekler arasında doğal bir faktör arıyoruz.

Yukarıdaki incelememize göre, A ve C seçenekleri beşeri faktörlerdir. B ve D seçenekleri ise doğal faktörlerdir. Ancak, B seçeneğindeki yer altı kaynaklarının nüfus üzerindeki etkisi genellikle insanların bu kaynakları çıkarma ve işleme gibi beşeri faaliyetleri sonucunda ortaya çıkar. D seçeneğindeki yağış miktarı ise iklimin doğrudan bir bileşenidir ve insan müdahalesinden bağımsız olarak bir bölgenin yaşanabilirliğini temelden etkileyen, tamamen doğal bir koşuldur.

Bu bağlamda, yağış miktarı (D seçeneği), nüfus dağılışını etkileyen en temel ve doğrudan doğal faktörlerden biridir ve beşeri faaliyetlerle en az ilişkili olanıdır. Yer altı kaynakları (B seçeneği) doğal olsa da, nüfus çekim gücü genellikle insan eliyle yapılan madencilik ve sanayi faaliyetleriyle ilişkilidir.

Bu nedenle, nüfus dağılışını etkileyen beşeri faktörler arasında yer almayan, yani tamamen doğal olan ve etkisi doğrudan doğal koşullara bağlı olan faktör yağış miktarıdır.

Cevap D seçeneğidir.