🎓 7. sınıf sosyal bilgiler 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf sosyal bilgiler 2. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğiniz ana konuları sade bir dille özetlemektedir. Sınavınızda özellikle Osmanlı Devleti'nin yükseliş ve yenileşme dönemleri, demokratikleşme süreçleri, hak ve sorumluluklar ile ekonomi ve küresel sorunlar gibi başlıklar üzerinde durulması beklenmektedir. Bu notlar, konuları hızlıca tekrar etmenize yardımcı olacaktır.
📌 Osmanlı Devleti'nin Yükselişi ve Dünya Gücü Olması
Osmanlı Devleti, kuruluş döneminden sonra hızla büyüyerek bir dünya gücü haline gelmiştir. Bu dönemde önemli padişahlar ve fetihler yaşanmıştır.
- Fatih Sultan Mehmet Dönemi: 1453'te İstanbul'u fethederek Bizans İmparatorluğu'na son verdi. Bu olay, Orta Çağ'ın sonu, Yeni Çağ'ın başlangıcı olarak kabul edilir. Osmanlı'yı bir imparatorluğa dönüştürdü.
- Yavuz Sultan Selim Dönemi: Doğuya yöneldi. Mercidabık ve Ridaniye Savaşları ile Memlük Devleti'ne son vererek Mısır'ı fethetti. Halifelik Osmanlı'ya geçti ve kutsal emanetler İstanbul'a getirildi.
- Kanuni Sultan Süleyman Dönemi: Osmanlı'nın en parlak dönemidir. Avrupa'da birçok fetih (Belgrad, Rodos, Mohaç Meydan Muharebesi) ve denizlerde üstünlük sağlandı. Kanunlar düzenlendiği için "Kanuni" unvanını almıştır.
- Coğrafi Keşifler: Avrupalıların yeni ticaret yolları bulmak amacıyla yaptıkları deniz yolculuklarıdır. Osmanlı'nın ipek ve baharat yolları üzerindeki kontrolünü zayıflattı.
💡 İpucu: Bu dönemde Osmanlı'nın gücü sadece askeri değil, aynı zamanda bilim, sanat ve yönetim alanındaki gelişmeleriyle de artmıştır.
📌 Osmanlı'da Yenileşme Hareketleri ve Avrupa'daki Gelişmeler
Osmanlı Devleti, yükseliş döneminden sonra duraklama ve gerileme dönemlerine girdi. Bu süreçte Avrupa'da yaşanan gelişmeler ve Osmanlı'nın bunlara tepkisi önemliydi.
- Rönesans: Avrupa'da bilim, sanat ve edebiyatta yaşanan yeniden doğuş hareketidir. Skolastik düşünceyi yıkarak akıl ve bilimin önünü açtı.
- Reform: Martin Luther önderliğinde Katolik Kilisesi'ne karşı başlatılan dinde yenilik hareketidir. Avrupa'da mezhep savaşlarına yol açtı ve kilisenin gücünü azalttı.
- Sanayi İnkılabı: İngiltere'de buhar gücüyle çalışan makinelerin üretime girmesiyle başlayan büyük değişimdir. Fabrikalar kuruldu, üretim arttı, kömür ve demir önem kazandı. Osmanlı ekonomisini olumsuz etkiledi.
- Fransız İhtilali: Fransa'da monarşiye karşı halkın başlattığı büyük ayaklanmadır. Eşitlik, adalet, özgürlük ve milliyetçilik gibi fikirleri tüm dünyaya yaydı. Milliyetçilik akımı, Osmanlı gibi çok uluslu imparatorlukların dağılmasına neden oldu.
- Osmanlı Islahatları: Osmanlı Devleti, Avrupa'daki gelişmeleri yakalamak ve gerilemeyi durdurmak için çeşitli alanlarda yenilikler yapmaya çalıştı (Lale Devri, Nizam-ı Cedit, Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı).
⚠️ Dikkat: Avrupa'daki bu gelişmeler, Osmanlı Devleti'nin hem iç yapısını hem de dış politikasını derinden etkilemiştir. Neden-sonuç ilişkilerine dikkat edin.
📌 Demokratikleşme Süreçleri ve Haklar ve Sorumluluklar
Demokrasi, halkın kendi kendini yönettiği bir yönetim biçimidir. Bu süreçte vatandaşların hakları ve sorumlulukları büyük önem taşır.
- Demokrasi: Halkın egemenliğine dayanan yönetim şeklidir. Seçimlerle iş başına gelen temsilciler aracılığıyla yönetilir.
- Hukukun Üstünlüğü: Herkesin, yöneticilerin bile, kanunlara uymak zorunda olmasıdır. Hiç kimse kanunların üzerinde değildir.
- Temel Hak ve Özgürlükler: Yaşama hakkı, eğitim hakkı, seçme ve seçilme hakkı, düşünce özgürlüğü gibi devlet tarafından güvence altına alınan ve dokunulmaz olan haklardır.
- Sivil Toplum Kuruluşları (STK): Devletten bağımsız olarak, toplumun çeşitli sorunlarına çözüm bulmak veya belirli bir amacı gerçekleştirmek için kurulan gönüllü örgütlerdir (dernekler, vakıflar). Demokrasinin önemli unsurlarıdır.
- Vatandaşlık Sorumlulukları: Vergi vermek, askerlik yapmak, yasalara uymak, oy kullanmak, çevreye duyarlı olmak gibi vatandaşların devlete ve topluma karşı görevleridir.
💡 İpucu: Aktif vatandaşlık, sadece haklarını bilmek değil, aynı zamanda sorumluluklarını yerine getirmek ve toplumsal sorunlara duyarlı olmaktır.
📌 Ekonomi ve Sosyal Hayat: Üretim, Dağıtım, Tüketim
Ekonomi, insanların ihtiyaçlarını karşılamak için mal ve hizmet üretmesi, bunları dağıtması ve tüketmesidir. Bu süreçler sosyal hayatımızı doğrudan etkiler.
- İhtiyaçlar: İnsanların yaşamlarını sürdürmek ve refahlarını artırmak için duydukları gereksinimlerdir (beslenme, barınma, eğitim).
- Kaynaklar: İhtiyaçları karşılamak için kullanılan her türlü varlıktır (doğal kaynaklar, insan gücü, sermaye). Kaynaklar sınırlıdır, ihtiyaçlar ise sınırsızdır.
- Üretim: Mal ve hizmetlerin ortaya çıkarılması sürecidir (bir çiftçinin buğday ekmesi, bir fabrikanın araba üretmesi).
- Dağıtım: Üretilen mal ve hizmetlerin tüketicilere ulaştırılmasıdır (nakliye, depolama, pazarlama).
- Tüketim: Üretilen mal ve hizmetlerin kullanılmasıdır (ekmek yemek, kıyafet giymek).
- Girişimcilik: Yeni bir iş fikriyle risk alarak üretim ve hizmet sunma faaliyetidir. Ekonomik gelişmede önemli rol oynar.
⚠️ Dikkat: Bilinçli bir tüketici olmak, sadece ihtiyaçlarımızı karşılamakla kalmaz, aynı zamanda kaynakların verimli kullanılmasına da katkıda bulunur.
📌 Küresel Sorunlar ve Çözüm Yolları
Günümüzde dünyayı etkileyen ve uluslararası iş birliği gerektiren birçok sorun bulunmaktadır. Bu sorunlar hepimizi ilgilendirir.
- Çevre Kirliliği: Sanayileşme ve insan faaliyetleri sonucu hava, su ve toprakta oluşan kirliliktir. Küresel ısınma, iklim değişikliği gibi sorunlara yol açar.
- Yoksulluk: Temel ihtiyaçlarını karşılayamama durumudur. Özellikle az gelişmiş ülkelerde yaygındır ve açlık, hastalık gibi sorunları beraberinde getirir.
- Göç: İnsanların daha iyi yaşam koşulları, iş veya güvenlik gibi nedenlerle bir yerden başka bir yere kalıcı veya geçici olarak taşınmasıdır. Savaşlar, doğal afetler de göç nedenidir.
- Terör: Siyasi veya ideolojik amaçlarla şiddet kullanarak korku ve panik yaratma eylemleridir. Uluslararası barışı tehdit eder.
- Çözüm Yolları: Bu tür küresel sorunlar, sadece tek bir ülkenin değil, tüm dünyanın ortak çabalarıyla çözülebilir. Uluslararası kuruluşlar (BM, UNICEF vb.) ve sivil toplum kuruluşları önemli roller üstlenir.
💡 İpucu: Bireyler olarak bizler de geri dönüşüme katılarak, su ve enerji tasarrufu yaparak veya gönüllü çalışmalara destek vererek küresel sorunların çözümüne katkıda bulunabiliriz.
