Seçimler, demokratik sistemlerin temelini oluşturan ve halkın egemenliğini temsil etme aracı olan önemli süreçlerdir. 1982 Anayasası, seçimlerin adil, şeffaf ve özgür bir ortamda gerçekleşmesini sağlamak amacıyla bazı temel ilkeler belirlemiştir. Bu ilkeler, Anayasa'nın 67. maddesinde açıkça ifade edilmiştir.
- A) Serbest oy: Bu ilke, her vatandaşın herhangi bir baskı, zorlama veya etki altında kalmadan, kendi iradesiyle oy kullanma veya kullanmama hakkına sahip olması anlamına gelir. Seçimlerin temel güvencelerinden biridir ve 1982 Anayasası'nda açıkça yer alır.
- B) Gizli oy: Oy verme işleminin, kimin kime oy verdiğinin başkaları tarafından bilinmesini engelleyecek şekilde yapılmasıdır. Bu ilke, seçmenin özgür iradesini korur ve baskıyı önler. Anayasa'nın 67. maddesinde belirtilen temel ilkelerden biridir.
- C) Açık sayım ve döküm: Kullanılan oyların sayım ve tutanak altına alınması işleminin, herkesin gözlemleyebileceği, şeffaf bir şekilde yapılmasıdır. Bu ilke, seçim sonuçlarına duyulan güveni artırır ve hile iddialarını engeller. Anayasa'da açıkça yer alan temel ilkelerden biridir.
- D) Tek dereceli seçim: Bu ilke, seçmenlerin temsilcilerini doğrudan seçmesi anlamına gelir. Yani, aracı bir seçici kurul veya heyet olmaksızın, vatandaşlar doğrudan milletvekillerini seçerler. Türkiye'deki seçim sistemi bu ilkeye dayanır ve Anayasa'da belirtilmiştir.
- E) Eşit temsil: 1982 Anayasası'nın 67. maddesinde seçim ilkeleri arasında "eşit oy" ilkesi yer alır. "Eşit oy", her vatandaşın oyunun eşit ağırlıkta olması ve aynı değeri taşıması anlamına gelir. Ancak "eşit temsil" kavramı, her milletvekilinin yaklaşık olarak aynı sayıda seçmeni temsil etmesi idealini ifade eder. Bu, seçim sistemlerinin (örneğin nispi temsil) bir hedefi veya sonucu olmakla birlikte, Anayasa'da "serbest oy, gizli oy, açık sayım ve döküm, tek dereceli seçim" gibi doğrudan bir seçim ilkesi olarak sayılmaz. Anayasa, temsilin adil dağılımını sağlamayı amaçlasa da, "eşit temsil" doğrudan bir prosedürel ilke değil, daha çok bir sistem hedefidir ve "eşit oy" ilkesinden farklıdır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, 1982 Anayasası'nda seçimlerin temel ilkeleri arasında doğrudan sayılmayan seçenek Eşit temsil'dir.
Cevap E seçeneğidir.
