Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Türk ve İslam edebiyatının önemli nazım biçimlerinden biri olan mesnevi kavramını ve bu biçimde yazılmış eserleri tanımamız isteniyor. Öncelikle mesnevinin ne olduğunu hatırlayalım:
- Mesnevi, her beytinin kendi içinde kafiyeli (aa, bb, cc...) olan, genellikle uzun konuları (aşk hikayeleri, destanlar, didaktik konular vb.) işlemek için kullanılan bir nazım biçimidir. Divan edebiyatında çokça kullanılmıştır. Bu biçim, şaire konu sınırlaması olmaksızın uzun hikayeler anlatma veya öğretici bilgiler sunma imkanı verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Divan-ı Lügat'it Türk: Kaşgarlı Mahmud tarafından 11. yüzyılda yazılmış, Türk dilinin ilk sözlüğü ve ansiklopedik bir eserdir. Türkçenin zenginliğini göstermek amacıyla kaleme alınmıştır. Bir mesnevi değil, bir sözlük ve dilbilimsel bir kaynaktır.
- B) Kutadgu Bilig: Yusuf Has Hacip tarafından 11. yüzyılda yazılmış, "Mutluluk Veren Bilgi" anlamına gelen bu eser, siyasetname türünde didaktik (öğretici) bir mesnevidir. Beyitler halinde ve aruz ölçüsüyle yazılmıştır. Türk edebiyatının bilinen ilk İslami dönem mesnevisidir ve bu biçimin en önemli, temel örneklerinden biridir. Hükümdarlara öğütler veren, ideal devlet ve insan anlayışını işleyen bir eserdir.
- C) Atabetü'l Hakayık: Edip Ahmet Yükneki tarafından 12. yüzyılda yazılmış, ahlaki ve didaktik (öğretici) bir eserdir. Genellikle beyitler ve dörtlükler halinde, hem aruz hem de hece ölçüsüyle yazılmıştır. Bir mesnevi olmaktan ziyade, hikmetli sözler içeren bir öğüt kitabıdır ve ana yapısı itibarıyla mesnevi değildir.
- D) Divan-ı Kebir: Mevlana Celaleddin Rumi'nin gazel, rubai gibi lirik şiirlerini topladığı eseridir. Bir "divan", şairin şiirlerinin toplandığı kitaptır; tek bir uzun mesnevi formunda yazılmış bir eser değildir. Mevlana'nın meşhur Mesnevi'si (Mesnevi-i Şerif) ayrı bir eserdir ve o bir mesnevidir, ancak Divan-ı Kebir değildir.
- E) Risaletü'n-Nushiyye: Yunus Emre tarafından 13. yüzyılda yazılmış, tasavvufi ve didaktik bir eserdir. Bu eser de mesnevi nazım biçimiyle yazılmıştır. Ancak, Türk edebiyatının ilk İslami dönem mesnevisi olması ve siyasetname türündeki önemi göz önüne alındığında, Kutadgu Bilig bu tür sorular için daha belirgin ve temel bir örnek olarak kabul edilir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, bir mesnevi örneği olan eser Kutadgu Bilig'dir. Türk edebiyatının İslami dönemdeki ilk büyük mesnevisi olması nedeniyle oldukça önemlidir.
Cevap B seçeneğidir.
