Bir bitkide, uzun boy (U) kısa boya (u) baskındır. Heterozigot uzun boylu bir bitki (Uu) ile kısa boylu bir bitki (uu) çaprazlanırsa, oluşacak yavruların fenotip oranı ne olur?
A) 3 uzun : 1 kısa
B) 1 uzun : 3 kısa
C) 1 uzun : 1 kısa
D) Tamamı uzun
E) Tamamı kısa
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, Mendel genetiğinin temel prensiplerinden biri olan monohibrit çaprazlamayı kullanarak bir bitkinin boy özelliğinin kalıtımını inceleyeceğiz. Adım adım ilerleyerek bu soruyu kolayca çözelim.
-
Adım 1: Ebeveynlerin Genotiplerini Belirleyelim.
Soruda verilen bilgilere göre:
- Uzun boy (U) kısa boya (u) baskındır. Bu, bir bitkide en az bir $U$ aleli bulunuyorsa, o bitkinin uzun boylu olacağı anlamına gelir.
- İlk ebeveyn: "Heterozigot uzun boylu bir bitki". Heterozigot demek, farklı iki alel taşıması demektir. Uzun boylu olduğuna göre ve baskın alel $U$ olduğuna göre, bu bitkinin genotipi $Uu$ olmalıdır.
- İkinci ebeveyn: "Kısa boylu bir bitki". Kısa boy çekinik bir özellik olduğu için, bir bitkinin kısa boylu olabilmesi için her iki alelinin de çekinik olması gerekir. Yani bu bitkinin genotipi $uu$ olmalıdır.
Özetle, çaprazlayacağımız ebeveynler: $Uu$ (heterozigot uzun) x $uu$ (kısa).
-
Adım 2: Ebeveynlerin Oluşturabileceği Gametleri (Üreme Hücrelerini) Bulalım.
Her ebeveyn, genotipindeki alellerden sadece birini gametlerine aktarır.
- $Uu$ genotipli ebeveyn: Bu bitki, gametlerinin %50'sine $U$ alelini, %50'sine ise $u$ alelini aktarabilir.
- $uu$ genotipli ebeveyn: Bu bitki, gametlerinin %100'üne $u$ alelini aktarabilir, çünkü başka bir aleli yoktur.
-
Adım 3: Çaprazlamayı Gerçekleştirelim (Punnett Karesi Mantığıyla).
Şimdi, ebeveynlerden gelen gametleri birleştirerek yavruların olası genotiplerini bulalım:
- Birinci ebeveynden gelen $U$ gameti ile ikinci ebeveynden gelen $u$ gameti birleşirse: $Uu$ genotipli bir yavru oluşur.
- Birinci ebeveynden gelen $u$ gameti ile ikinci ebeveynden gelen $u$ gameti birleşirse: $uu$ genotipli bir yavru oluşur.
Bu çaprazlamayı bir Punnett karesiyle görselleştirebiliriz:
|
$u$ (2. ebeveyn) |
$u$ (2. ebeveyn) |
| $U$ (1. ebeveyn) |
$Uu$ |
$Uu$ |
| $u$ (1. ebeveyn) |
$uu$ |
$uu$ |
-
Adım 4: Yavruların Genotip ve Fenotiplerini Belirleyelim.
Çaprazlama sonucunda oluşabilecek yavruların genotipleri ve bunlara karşılık gelen fenotipleri şunlardır:
- $Uu$ genotipli yavrular: $U$ aleli baskın olduğu için bu yavrular uzun boylu olacaktır.
- $uu$ genotipli yavrular: Her iki alel de çekinik olduğu için bu yavrular kısa boylu olacaktır.
-
Adım 5: Fenotip Oranını Hesaplayalım.
Punnett karesine veya çaprazlama sonuçlarına baktığımızda:
- Oluşan yavruların %50'si ($Uu$) genotipine sahiptir ve uzun boyludur.
- Oluşan yavruların %50'si ($uu$) genotipine sahiptir ve kısa boyludur.
Bu da bize 1 uzun boylu : 1 kısa boylu fenotip oranını verir.
Bu durumda, oluşacak yavruların fenotip oranı 1 uzun : 1 kısa şeklindedir.
Cevap C seçeneğidir.
