🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 8. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf Türkçe 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek ana konuları özetlemek için hazırlandı. Sınavda özellikle fiilimsiler, anlatım bozuklukları, cümlede ve paragrafta anlam konularına odaklanmanız bekleniyor.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini tamamen yitirmeyen ama cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Birer yan cümleciğin yüklemi gibi düşünülebilirler.
📝 İsim-Fiil (Ad Eylem)
Fiillere gelerek onları isim yapan eklerdir. Cümlede isim gibi görev yaparlar.
- Ekleri: -ma, -ış, -mak (Mayışmak olarak akılda tutulabilir).
- Örnek: "Onun gelmesi hepimizi sevindirdi." (gel-me-si)
- Örnek: "Kitap okumak en sevdiği şeydi." (oku-mak)
💡 İpucu: Olumsuzluk eki olan "-ma, -me" ile isim-fiil eki olan "-ma, -me"yi karıştırmamak için cümleye dikkat edin. "Buraya gelme!" (olumsuzluk) ile "Gelme vakti yaklaştı." (isim-fiil) farklıdır.
⚠️ Dikkat: Bazı kelimeler isim-fiil eki alsa da zamanla kalıcı isim haline gelmiştir ve fiilimsi sayılmazlar. Örnek: "dondurma", "çakmak", "yemek", "dolma".
📝 Sıfat-Fiil (Ortaç)
Fiillere gelerek onları sıfat yapan eklerdir. Bir ismi niteler veya belirtirler. İsmin önüne gelerek sıfat görevinde kullanılırlar.
- Ekleri: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş (Anası mezar dikecekmiş şifresiyle akılda tutulabilir).
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." (koş-an)
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (gel-ecek)
- Örnek: "Çözülmez bir sorunla karşılaştık." (çözül-mez)
💡 İpucu: Sıfat-fiillerin önüne geldikleri isim düşerse, sıfat-fiil adlaşmış sıfat-fiil olur. "Okuyan öğrenci" yerine "Okuyanlar başarılı olur." (Okuyan kişiler anlamında).
⚠️ Dikkat: Kip ekleri (-ar, -mez, -ecek, -miş) ile sıfat-fiil eklerini karıştırmayın. Kip ekleri yüklemde bulunur ve zaman anlamı taşır. "Koşar" (geniş zaman) ile "Koşar adım" (sıfat-fiil) farklıdır.
📝 Zarf-Fiil (Bağ-Fiil)
Fiillere gelerek onları zarf yapan eklerdir. Cümlede durum veya zaman zarfı olarak fiili, fiilimsiyi veya sıfatı nitelerler.
- Sık kullanılan ekleri: -ip, -erek, -meden, -ince, -ken, -alı, -dıkça, -r...mez, -esiye, -e...e.
- Örnek: "Koşarak geldi." (nasıl geldi? koş-arak)
- Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmış." (ne zaman uyuyakalmış? çalış-ırken)
- Örnek: "Gülünce gözlerinin içi parlıyor." (ne zaman parlıyor? gül-ünce)
💡 İpucu: Zarf-fiiller genellikle eyleme "nasıl?" veya "ne zaman?" soruları sorularak bulunur.
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin açık, anlaşılır, doğru ve etkili olmasını engelleyen dil bilgisi veya anlam hatalarıdır. İki ana başlık altında incelenir.
📝 Anlamsal (Anlama Dayalı) Bozukluklar
Cümlenin anlamından kaynaklanan, ifadeyi belirsizleştiren veya yanlışlaştıran hatalardır.
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Aynı anlama gelen kelimelerin bir arada kullanılması. Örnek: "Hala daha gelmedi." (Daha kelimesi gereksiz).
- Anlamca Çelişen Sözcükler: Birbirine zıt anlamlı kelimelerin aynı cümlede kullanılması. Örnek: "Kesinlikle bu işi yapabilir, belki."
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Kelimenin anlamına dikkat etmemek. Örnek: "Çok pahalı bir elbiseye bürünmüş." (Bürünmek yerine bürünmek fiili yanlış, giymek olmalı).
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması: Kelimenin cümlede yanlış konumda olması. Örnek: "Yeni eve geldim ki telefon çaldı." (Eve yeni geldim olmalı).
- Deyim ve Atasözü Yanlışları: Deyim veya atasözünün yanlış kelimelerle veya yanlış anlamda kullanılması. Örnek: "Etekleri zil çalmak" yerine "etekleri tutuşmak" denilmesi.
- Anlam Belirsizliği: Zamir eksikliği veya noktalama eksikliğinden kaynaklanan belirsizlik. Örnek: "Okula gitmediğini söyledim." (Senin mi, onun mu?).
- Mantık ve Sıralama Yanlışları: Olayların veya durumların mantık sırasına uymaması. Örnek: "Bırakın yumurta kırmayı, yemek bile yapamaz." (Sıra ters).
💡 İpucu: Cümleyi okurken her kelimenin gerekli olup olmadığını, anlamın net olup olmadığını sorgula.
📝 Yapısal (Dil Bilgisine Dayalı) Bozukluklar
Cümlenin dil bilgisi kurallarına uygun olmamasından kaynaklanan hatalardır.
- Özne-Yüklem Uygunsuzluğu: Özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk veya kişi bakımından uyuşmaması. Örnek: "Herkes bahçeye çıktı, kimse kalmadı." (Özne çoğul, yüklem tekil).
- Öge Eksikliği: Cümlede bir ögenin (nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci, yüklem) eksik olması. Özellikle sıralı ve bağlı cümlelerde ortak öge kullanılmaması. Örnek: "Kardeşine kızdı, bir daha konuşmadı." (Kardeşiyle olmalı, dolaylı tümleç eksik).
- Tamlama Yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarında yapılan hatalar. Örnek: "Siyasi ve kültürel etkinlikler." (Siyasi etkinlikler ve kültürel etkinlikler olmalı).
- Ek Eylem Eksikliği: Özellikle sıralı cümlelerde ek eylemin eksik bırakılması. Örnek: "Bu bina eski ama kullanışlı." (Kullanışlıdır olmalı).
- Çatı Uyuşmazlığı: Birleşik fiil veya sıralı cümlelerde fiillerin çatılarının (etken/edilgen) uyuşmaması. Örnek: "Sorular çözülüp öğretmenine verdi." (Çözülüp edilgen, verdi etken; çözülüp verildi veya çözüp verdi olmalı).
⚠️ Dikkat: Uzun ve karmaşık cümlelerde öge eksiklikleri ve tamlama yanlışları daha sık görülür. Ortak kullanılan ögelere dikkat edin.
📌 Cümlede Anlam
Cümleler arasındaki veya cümle içindeki anlam ilişkilerini anlamak bu konuda önemlidir.
- Neden-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını belirtir. "Çünkü, için, -den dolayı" gibi ifadeler kullanılır. Örnek: "Hasta olduğu için okula gelmedi."
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını belirtir. "Amacıyla, diye, -mek üzere" gibi ifadeler kullanılır. Örnek: "Sınavı kazanmak için çok çalıştı."
- Koşul-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin bir şarta bağlı olduğunu belirtir. "-se, -sa, -dıkça, -ınca" gibi ekler veya "şartıyla" gibi kelimeler kullanılır. Örnek: "Erken yatarsan erken kalkarsın."
- Karşılaştırma Cümleleri: İki veya daha fazla varlık, durum ya da kavram arasındaki benzerlik veya farklılıkları belirtir. "Daha, kadar, göre" gibi kelimeler kullanılır. Örnek: "Ali, Mehmet'ten daha uzundur."
- Öznel ve Nesnel Yargılar: Öznel yargılar kişisel duygu ve düşünce içerirken, nesnel yargılar kanıtlanabilir, kişiden kişiye değişmeyen ifadelerdir.
- Doğrudan ve Dolaylı Anlatım: Doğrudan anlatım, başkasının sözünü hiç değiştirmeden aktarmadır ("dedi, dedi ki"). Dolaylı anlatım ise başkasının sözünü kendi ifadelerimizle aktarmadır ("söyledi, belirtti").
💡 İpucu: Neden-sonuç cümlelerinde "niçin?" sorusu sorulabilirken, amaç-sonuç cümlelerinde "hangi amaçla?" sorusu sorulur. "Yağmur yağdığı için ıslandık." (Neden-sonuç) "Şemsiye almak için dışarı çıktı." (Amaç-sonuç).
📌 Paragrafta Anlam
Bir yazının bütününü veya bir bölümünü oluşturan, bir ana fikir etrafında toplanmış cümleler bütünüdür. Paragrafta anlam, okuduğunu anlama ve yorumlama becerisini ölçer.
- Paragrafın Konusu: Paragrafta üzerinde durulan, bahsedilen şeydir. "Bu paragrafta ne anlatılıyor?" sorusunun cevabıdır.
- Paragrafın Ana Fikri (Ana Düşüncesi): Yazarın paragraf aracılığıyla okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. "Bu paragraftan çıkarılacak asıl ders nedir?" sorusunun cevabıdır.
- Yardımcı Düşünceler: Ana fikri destekleyen, açıklayan veya somutlaştıran diğer fikirlerdir.
- Başlık: Paragrafın konusunu veya ana fikrini en iyi özetleyen kelime veya kelime grubudur.
- Anlatım Biçimleri: Yazarın konuyu aktarırken kullandığı yöntemlerdir.
- Öyküleyici Anlatım: Bir olayın zaman ve mekan içinde anlatılması (hikaye etme).
- Betimleyici Anlatım: Bir varlığın, yerin veya durumun özelliklerinin göz önünde canlandırılması (resim çizme).
- Açıklayıcı Anlatım: Bilgi verme, öğretme amacı güden anlatım.
- Tartışmacı Anlatım: Bir düşünceyi savunma veya karşı çıkma, okuyucuyu ikna etme amacı güden anlatım.
- Düşünceyi Geliştirme Yolları: Yazarın ana fikri desteklemek için kullandığı tekniklerdir.
- Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap verme.
- Örnekleme: Fikri somutlaştırmak için örnekler verme.
- Karşılaştırma: İki farklı kavramı kıyaslama.
- Tanık Gösterme (Alıntı Yapma): Alanında uzman birinin sözünü kullanma.
- Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistikler veya rakamlar kullanma.
- Benzetme: İki farklı şeyi ortak bir özelliğinden dolayı birbirine benzetme.
⚠️ Dikkat: Ana fikir genellikle paragrafın başında veya sonunda yer alır, ancak bazen paragrafın geneline yayılmış olabilir. Konu ile ana fikri karıştırmayın; konu "ne hakkında?", ana fikir ise "ne mesaj veriyor?" sorularının cevabıdır.
