Sevgili öğrenciler, doğal afetler genellikle doğa olayları sonucunda meydana gelir. Ancak bazı afetlerin oluşumunda veya şiddetlenmesinde insan faaliyetlerinin de önemli bir rolü vardır. Bu soruda, beşeri faktörlerin (insan etkisi) en fazla olduğu doğal afeti bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Deprem: Depremler, yer kabuğunu oluşturan tektonik plakaların hareketleri sonucunda meydana gelen tamamen doğal olaylardır. İnsan faaliyetleri (örneğin, büyük barajların inşası veya derin madencilik) çok nadiren ve çok küçük ölçekli sarsıntıları tetikleyebilse de, yıkıcı ve büyük depremlerin oluşumunda beşeri faktörlerin etkisi yok denecek kadar azdır.
- B) Heyelan: Heyelanlar, toprağın veya kayaların eğimli arazilerde kütle halinde aşağı doğru kaymasıdır. Şiddetli yağışlar veya depremler gibi doğal nedenlerle tetiklenebilirler. Ancak, ormanların kesilmesi (ağaç köklerinin toprağı tutma özelliğinin kaybolması), yanlış arazi kullanımı, yol yapımı ve plansız yapılaşma gibi insan faaliyetleri heyelan riskini ve sıklığını önemli ölçüde artırır. Yani burada beşeri etki oldukça fazladır.
- C) Tsunami: Tsunamiler, genellikle deniz tabanında meydana gelen depremler, volkanik patlamalar veya büyük denizaltı heyelanları sonucunda oluşan dev dalgalardır. Bu doğal afetlerin oluşumunda insan etkisi neredeyse hiç yoktur.
- D) Erozyon: Erozyon, toprağın rüzgar, su, buz gibi dış etkenlerle aşınması, taşınması ve birikmesidir. Doğal bir süreç olmasına rağmen, insan faaliyetleri erozyonu inanılmaz derecede hızlandırır ve şiddetini artırır. Ormanların yok edilmesi (ağaçların toprağı tutma gücünün kaybı), yanlış tarım uygulamaları (aşırı otlatma, anız yakma, eğime paralel sürme), meraların tahrip edilmesi, plansız kentleşme ve yol yapımı gibi beşeri faktörler, toprağın korunmasız kalmasına ve çok daha hızlı aşınmasına neden olur. Dünya genelinde görülen erozyonun büyük bir kısmı insan etkisiyle hızlanmıştır. Bu nedenle erozyon, beşeri faktörlerin etkisinin en belirgin ve yaygın olduğu doğal afetlerden biridir.
- E) Volkanik patlama: Volkanik patlamalar, yerin derinliklerindeki magmanın yüzeye çıkmasıyla meydana gelen tamamen jeolojik kökenli doğal olaylardır. İnsan faaliyetlerinin volkanik patlamaların oluşumu üzerinde hiçbir etkisi yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, deprem, tsunami ve volkanik patlamaların neredeyse tamamen doğal süreçler olduğunu görüyoruz. Heyelan ve erozyon ise hem doğal hem de beşeri faktörlerden etkilenir. Ancak erozyon, özellikle tarım ve ormancılık alanlarındaki yanlış insan uygulamaları nedeniyle dünya genelinde çok daha yaygın ve şiddetli bir şekilde hızlanmaktadır. İnsan etkisi, erozyonun oluşumunda ve şiddetlenmesinde en baskın hızlandırıcı faktörlerden biridir.
Cevap D seçeneğidir.
