Aşağıdaki dizelerden hangisinde zengin uyak kullanılmıştır?
A) Gözlerin bir deniz, ben bir gemi
Sonsuzluğa açılır, bitmez emi
B) Bir ah çektim içimden derinden
Yankısı duyuldu ta derinden
C) Yollar uzun, yollar ince
Gidiyorum sessizce
D) Bahar geldi, güller açtı
Bülbüller dile geldi, coştu
Merhaba sevgili öğrenciler!
Şiirde ahengi sağlayan önemli unsurlardan biri de uyaklardır (kafiye). Uyaklar, dize sonlarındaki ses benzerlikleridir. Şimdi sorumuzdaki "zengin uyak" kavramını ve seçenekleri adım adım inceleyelim:
- Zengin Uyak (Kafiye) Nedir?
Zengin uyak, dize sonlarında en az üç sesin (bir ünlü ve onu takip eden en az iki ünsüz veya iki ünlü ve bir ünsüz gibi) tekrar etmesiyle oluşan uyak türüdür. Yani, ses benzerliği tam uyaktan (iki ses benzerliği) daha fazladır.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gözlerin bir deniz, ben bir gemi
Sonsuzluğa açılır, bitmez emi
- Bu dizelerde uyak arayacağımız kelimeler "gemi" ve "emi"dir.
- "gemi" kelimesinin son hecesi: "-emi"
- "emi" kelimesinin son hecesi: "-emi"
- Tekrar eden sesler: "e", "m", "i". Toplam 3 ses birbirine benzemektedir.
- Bu durum, zengin uyak tanımına tam olarak uymaktadır.
- B) Bir ah çektim içimden derinden
Yankısı duyuldu ta derinden
- Bu dizelerde "derinden" kelimesi her iki dizede de aynen tekrar etmiştir.
- Dize sonlarında anlam ve görev bakımından aynı olan kelimelerin veya eklerin tekrar etmesine "redif" denir. Redif, uyaktan farklı bir ahenk unsurudur. Bu seçenekte uyak değil, redif vardır.
- C) Yollar uzun, yollar ince
Gidiyorum sessizce
- Bu dizelerde uyak arayacağımız kelimeler "ince" ve "sessizce"dir.
- "ince" kelimesinin son hecesi: "-ce"
- "sessizce" kelimesinin son hecesi: "-ce"
- Tekrar eden sesler: "c", "e". Toplam 2 ses birbirine benzemektedir.
- Bu durum, tam uyak (iki sesin tekrarı) tanımına uymaktadır.
- D) Bahar geldi, güller açtı
Bülbüller dile geldi, coştu
- Bu dizelerde uyak arayacağımız kelimeler "açtı" ve "coştu"dur.
- "açtı" kelimesinin son sesi: "-tı"
- "coştu" kelimesinin son sesi: "-tu"
- Burada sadece "t" sesi ortaktır. "ı" ve "u" sesleri farklıdır.
- Tekrar eden tek ses "t" olduğu için bu durum, yarım uyak (tek sesin tekrarı) tanımına uymaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "gemi" ve "emi" kelimelerindeki "emi" seslerinin (e, m, i) üç sesli benzerlik oluşturarak zengin uyak örneği olduğunu görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
