Aşağıdaki dizelerden hangisi serbest ölçüyle yazılmıştır?
A) Bir incecik dal idim, kırıldım,Sevgili öğrenciler, bir şiirin serbest ölçüyle yazılıp yazılmadığını anlamak için öncelikle serbest ölçünün ne olduğunu bilmemiz gerekir. Serbest ölçü, şiirde belirli bir hece sayısına, aruz kalıbına veya uyak (kafiye) düzenine bağlı kalmadan, şairin iç sesine ve anlatmak istediği duyguya göre dizelerin uzunluğunu ve ritmini özgürce belirlemesidir. Yani, dizelerin hece sayıları birbirinden farklı olabilir ve uyak zorunluluğu yoktur. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
A) Bir incecik dal idim, kırıldım, (9 hece)
Fırtınada savruldum, yoruldum. (10 hece)
Bu dizelerde ilk dize 9, ikinci dize 10 heceden oluşmaktadır. Hece sayılarının birbirine yakın olması ve "kırıldım" ile "yoruldum" kelimeleri arasında tam uyak (ses benzerliği) bulunması, bu dizelerin belirli bir ölçü ve uyak düzenine sahip olduğunu gösterir. Dolayısıyla, serbest ölçüyle yazılmamıştır.
B) Ben sana mecburum bilemezsin, (10 hece)
Adını mıh gibi aklımda tutarım. (11 hece)
Bu dizelerde ilk dize 10, ikinci dize 11 heceden oluşmaktadır. Hece sayıları birbirine yakın olsa da, belirgin bir uyak düzeni yoktur. Ancak, hece sayılarının nispeten yakın olması ve dizelerde belirli bir ritim hissedilmesi, onu tamamen serbest ölçüden ayırır. Tamamen serbest ölçüde hece sayılarında daha büyük dalgalanmalar beklenir.
C) Gözlerin bir çığlık, bir yangın yeri, (11 hece)
Yüreğimde dinmeyen bir sızı gibi. (12 hece)
Bu dizelerde ilk dize 11, ikinci dize 12 heceden oluşmaktadır. Dizelerin hece sayıları birbirinden farklıdır ve dizeler arasında belirgin bir uyak (kafiye) bulunmamaktadır. Şiirde herhangi bir ölçü (hece veya aruz) kuralına bağlı kalınmadığı, dizelerin uzunluklarının serbestçe belirlendiği görülmektedir. Bu durum, serbest ölçünün temel özellikleridir.
D) Ne vakit bir yaşamak düşünsem, (10 hece)
Bu kurtlar sofrasında belki zor. (10 hece)
Bu dizelerde her iki dize de 10 heceden oluşmaktadır. Dizelerin hece sayılarının eşit olması, bu dizelerin hece ölçüsüyle (10'lu hece) yazıldığını gösterir. Uyak olmasa bile, hece sayısındaki bu düzenlilik serbest ölçüden farklıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hece sayılarının farklı olduğu ve uyak bulunmayan tek seçenek C seçeneğidir. Bu nedenle, serbest ölçüyle yazılan dizeler C seçeneğinde verilmiştir.
Cevap C seçeneğidir.
