Sevgili öğrenciler, Lozan Barış Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'nin tapu senedi niteliğinde olan ve yeni Türk devletinin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan çok önemli bir belgedir. Bu antlaşmada birçok konu ele alınmış ve çözüme kavuşturulmuştur. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek hangisinin Türkiye lehine çözülmediğini bulalım:
- A) Sınırlar: Lozan Antlaşması ile Türkiye'nin doğu, güney ve batı sınırları büyük ölçüde belirlenmiştir. Özellikle Yunanistan ile olan batı sınırı (Meriç Nehri), Suriye sınırı ve Irak sınırı (Musul hariç, bu konu daha sonra çözülecekti) gibi önemli sınırlar çizilmiştir. Bu durum, yeni Türk devletinin toprak bütünlüğünü güvence altına alması açısından Türkiye lehine bir gelişmeydi.
- B) Kapitülasyonlar: Osmanlı Devleti döneminden kalma ve yabancılara tanınan ekonomik, hukuki ve idari ayrıcalıklar olan kapitülasyonlar, Lozan Antlaşması ile tamamen kaldırılmıştır. Bu, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığını kazanması ve egemen bir devlet olarak hareket etmesi açısından çok büyük bir başarı ve kesinlikle Türkiye lehine bir çözümdü.
- C) Boğazlar: Boğazlar konusu, Lozan'da tam olarak Türkiye'nin istediği gibi çözüme kavuşmamıştır. Antlaşmaya göre Boğazlar, uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmış, her iki yakası da askerden arındırılmış ve savaş gemilerinin geçişi belirli kurallara bağlanmıştır. Türkiye, bu komisyonun başkanı olsa da, Boğazlar üzerindeki tam egemenliği kısıtlanmıştır. Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliği ve asker bulundurma hakkı ancak 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile sağlanmıştır. Dolayısıyla, Lozan'da Boğazlar konusu Türkiye lehine tam bir çözüme kavuşmamıştır.
- D) Duyun-u Umumiye: Osmanlı Devleti'nin dış borçlarını yöneten ve yabancı devletlerin alacaklarını tahsil eden Duyun-u Umumiye İdaresi, Lozan Antlaşması ile kaldırılmıştır. Osmanlı borçları, Osmanlı İmparatorluğu'ndan ayrılan devletler arasında paylaştırılmış ve Türkiye de kendi payına düşen borçları ödemeyi kabul etmiştir. Bu durum, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığını pekiştirmesi ve yabancı müdahalesinden kurtulması açısından Türkiye lehine bir çözümdü.
- E) Azınlık hakları: Lozan Antlaşması'nda azınlık kavramı yeniden tanımlanmıştır. Türkiye'de yaşayan Müslüman olmayan topluluklar (Rumlar, Ermeniler, Yahudiler vb.) azınlık olarak kabul edilmiş ve bu azınlıklara Türk vatandaşlarıyla eşit haklar tanınmıştır. Bu düzenleme ile azınlıklar meselesinin uluslararası bir müdahale aracı olmasının önüne geçilmiş ve Türkiye'nin iç işlerine karışılması engellenmiştir. Bu da Türkiye'nin egemenliği açısından lehine bir çözümdü.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Boğazlar konusu Lozan Barış Antlaşması'nda Türkiye lehine tam olarak çözüme kavuşmayan, daha çok bir uzlaşma ile geçici bir statüye bağlanan bir konuydu. Tam egemenlik daha sonraki yıllarda elde edilmiştir.
Cevap C seçeneğidir.
