Sevr Antlaşması'nın hangi maddesi, Osmanlı Devleti'nin ekonomik bağımsızlığını tamamen ortadan kaldırmayı amaçlamıştır?
A) Azınlıklara geniş haklar verilmesi
B) Boğazlar'ın uluslararası bir komisyona bırakılması
C) Osmanlı ordusunun sınırlandırılması
D) Kapitülasyonların yeniden yürürlüğe konulması
E) Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulması
Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti için çok ağır koşullar içeren ve ülkenin varlığını tehdit eden bir antlaşmadır. Bu antlaşmanın maddeleri, Osmanlı'yı siyasi, askeri ve ekonomik olarak tamamen çökertmeyi amaçlamıştır. Soru, özellikle ekonomik bağımsızlığı hedef alan maddeyi sormaktadır.
- A) Azınlıklara geniş haklar verilmesi: Bu madde, Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışma ve egemenlik haklarını kısıtlama amacı taşır. Azınlıkların kendi okullarını, kiliselerini kurmaları, kendi dillerini kullanmaları gibi haklar, devletin siyasi ve sosyal yapısını etkiler ancak doğrudan ekonomik bağımsızlığı ortadan kaldırmaz.
- B) Boğazlar'ın uluslararası bir komisyona bırakılması: Bu madde, Osmanlı Devleti'nin stratejik ve coğrafi önemini elinden alarak siyasi ve askeri egemenliğini kısıtlar. Boğazlar üzerindeki kontrolün kaybedilmesi, uluslararası ticaret ve ulaşım açısından önemli sonuçlar doğursa da, devletin genel ekonomik bağımsızlığını tamamen ortadan kaldıran bir madde değildir.
- C) Osmanlı ordusunun sınırlandırılması: Bu madde, Osmanlı Devleti'nin savunma gücünü yok etmeyi ve askeri bağımsızlığını ortadan kaldırmayı amaçlar. Ordunun sayısının ve silahlarının kısıtlanması, devletin kendini koruma yeteneğini ortadan kaldırır. Ekonomik olarak bütçe üzerindeki askeri harcamaları etkilese de, doğrudan ekonomik bağımsızlığın temelini hedeflemez.
- D) Kapitülasyonların yeniden yürürlüğe konulması: Kapitülasyonlar, yabancı devlet vatandaşlarına tanınan ekonomik, hukuki ve idari ayrıcalıklardır. Osmanlı Devleti, bu ayrıcalıklar nedeniyle gümrük vergilerini belirleyemez, yabancı tüccarlardan vergi toplayamaz, kendi sanayisini koruyamaz ve ekonomik politikalarını bağımsız bir şekilde uygulayamaz hale gelmiştir. Sevr Antlaşması ile kapitülasyonların yeniden ve daha geniş bir şekilde yürürlüğe konulması, Osmanlı Devleti'nin maliyesini, ticaretini ve genel ekonomisini tamamen yabancıların kontrolüne bırakarak ekonomik bağımsızlığını kökten yok etmeyi amaçlamıştır. Bu madde, devletin kendi bütçesini yönetme, vergi toplama ve ekonomik kalkınma politikaları oluşturma yeteneğini elinden almıştır.
- E) Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulması: Bu madde, Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü ve siyasi egemenliğini hedef alır. Toprak kaybı, ekonomik kaynakların (tarım arazileri, madenler vb.) kaybedilmesi anlamına gelse de, bu madde doğrudan devletin ekonomik sistemini ve bağımsızlığını ortadan kaldırmaktan ziyade, toprak ve siyasi bütünlüğünü parçalamaya yöneliktir.
Bu açıklamalar ışığında, Osmanlı Devleti'nin ekonomik bağımsızlığını tamamen ortadan kaldırmayı amaçlayan madde, kapitülasyonların yeniden yürürlüğe konulmasıdır. Çünkü bu durum, devletin kendi ekonomik politikalarını belirleme, vergi toplama ve ticaretini kontrol etme yetkisini tamamen elinden almıştır.
Cevap D seçeneğidir.
