12. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı 7. Senaryo Test 1

???? 12. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı 7. Senaryo Test 1 - Ders Notu

Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi dersinin 1. dönem 2. yazılısında karşılaşabileceğiniz Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan Mudanya Ateşkes Antlaşması'na kadar olan temel konuları sade bir dille özetlemektedir. Milli Mücadele'nin başlangıcı, kongreler dönemi, TBMM'nin açılışı ve Kurtuluş Savaşı cepheleri gibi kritik dönemleri kapsar.

???? Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) ve İşgaller

I. Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı Devleti'nin imzaladığı ve ülkeyi işgallere açık hale getiren antlaşmadır.

• Önemi: Osmanlı Devleti fiilen sona ermiştir. İşgallerin hukuki zeminini oluşturmuştur.
• En Tehlikeli Maddeler:
  • Madde 7: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecektir. (Anadolu'nun her yerini işgale açık hale getirdi.)
  • Madde 24: Doğu Anadolu'daki altı ilde (Vilayet-i Sitte: Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa, İtilaf Devletleri bu illerin herhangi bir kısmını işgal etme hakkına sahip olacaktır. (Doğu'da bir Ermeni devleti kurma amacı.)
• Sonuçları: Anadolu'da işgaller başladı. Halk, işgallere karşı Kuvâ-yi Milliye adı verilen bölgesel direniş örgütlerini kurdu.

⚠️ Dikkat: Mondros, Osmanlı'yı hukuken değil, fiilen sona erdirmiştir. Hukuken sona ermesi saltanatın kaldırılmasıyla olacaktır.

???? Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve Kongreler Dönemi

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışıyla başlayan ve ulusal direnişin örgütlendiği süreçtir.

• Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): İşgallere karşı halkı bilinçlendirmek ve Milli Mücadele'yi başlatmak amacıyla görevlendirildiği resmi görevinin dışına çıkarak ulusal direnişi başlattı.
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgallere karşı protesto mitingleri düzenlenmesini ve işgalleri kınayan telgraflar çekilmesini istedi. (İlk ulusal tepki.)
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919):
  • "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." (Durum tespiti)
  • "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Milli Mücadele'nin amacı ve yöntemi)
  • "Her türlü etki ve denetimden uzak milli bir kurul oluşturulmalıdır." (Temsil Heyeti'nin kurulma fikri)
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Bölgesel toplanmasına rağmen ulusal kararlar alınmıştır.
  • "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz."
  • "Kuvâ-yi Milliye'yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır."
  • "Manda ve himaye kabul edilemez." (İlk kez ulusal bağımsızlık ilkesi netleşti.)
  • Temsil Heyeti kuruldu ve başkanı Mustafa Kemal oldu.
• Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Milli Mücadele'nin en kapsamlı kongresidir.
  • Erzurum Kongresi kararları onaylandı ve tüm yurdu kapsayacak şekilde genişletildi.
  • Tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi.
  • Manda ve himaye kesin olarak reddedildi.
  • İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.
  • Temsil Heyeti, tüm yurdu temsil eder hale geldi.

???? İpucu: Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin programını çizmiş, Erzurum Kongresi bölgesel olmasına rağmen ulusal kararlar almış, Sivas Kongresi ise ulusal birliği sağlamıştır.

???? Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Milli (1920)

Temsil Heyeti'nin girişimleriyle açılan son Osmanlı parlamentosu ve burada alınan önemli kararlar.

• Amasya Görüşmeleri (Ekim 1919): Temsil Heyeti ile Osmanlı Hükümeti arasında yapılan ilk resmi görüşmedir. Mebusan Meclisi'nin toplanması kararı alındı.
• Misak-ı Milli (Milli Ant): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen, Türk vatanının sınırlarını çizen ve bağımsızlık esaslarını belirleyen ulusal yemindir.
  • Mondros Ateşkesi imzalandığında işgal edilmemiş topraklar Türk vatanıdır.
  • Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase) için gerekirse halk oylaması.
  • Batı Trakya'nın durumu için halk oylaması.
  • Boğazlar'ın güvenliği sağlanırsa uluslararası ticarete açılması.
  • Azınlıklara, komşu ülkelerdeki Müslümanlara verilen haklar kadar hak verilecektir.
  • Siyasi, adli, mali gelişmemizi engelleyen kapitülasyonlar reddedilmiştir. (Tam bağımsızlık ilkesi)
• İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920): Misak-ı Milli'nin kabul edilmesi üzerine İtilaf Devletleri İstanbul'u resmen işgal etti ve Mebusan Meclisi'ni dağıttı.

⚠️ Dikkat: Misak-ı Milli, yeni Türk devletinin kurulacak ulusal sınırlarını belirleyen ilk belgedir.

???? TBMM'nin Açılışı ve Ayaklanmalar (23 Nisan 1920)

İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin kapatılması üzerine Ankara'da yeni bir meclis açılması kararı.

• TBMM'nin Açılması: 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Ulusal egemenliğe dayalı yeni bir devletin temelleri atıldı.
• İlk Kararlar (24 Nisan Kararları):
  • Hükümet kurmak zorunludur.
  • Geçici olarak bir hükümet başkanı tanımak doğru değildir. (Süreklilik ilkesi)
  • Padişah veya vekil atamak doğru değildir. (Milli egemenlik ilkesi)
  • TBMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur.
  • Yasama ve yürütme yetkileri TBMM'de toplanmıştır. (Güçler birliği ilkesi, olağanüstü dönem şartları)
  • Meclis içinden seçilecek bir heyet hükümet işlerini yürütür. (Meclis Hükümeti Sistemi)
• TBMM'ye Karşı Ayaklanmalar: TBMM'nin otoritesini tanımayan İstanbul Hükümeti ve işgalciler tarafından kışkırtılan isyanlardır.
  • Nedenleri: İstanbul Hükümeti'nin kışkırtmaları, Kuvâ-yi Milliye liderlerinin otorite tanımaması, azınlıkların isyanları, dini duyguların kullanılması.
  • Etkisi: Milli Mücadele'nin gecikmesine neden oldu, TBMM'nin kaynaklarını tüketti.
  • Alınan Önlemler: Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı, İstiklal Mahkemeleri kuruldu, düzenli orduya geçiş hızlandı.

???? İpucu: TBMM'nin açılmasıyla milli egemenlik ilkesi fiilen hayata geçirilmiştir. İlk kararlar, yeni bir devletin temellerini atmıştır.

???? Kurtuluş Savaşı Cepheleri

Milli Mücadele döneminde Türk ordusunun savaştığı üç ana cephe:

• Doğu Cephesi:
  • Kimle: Ermenilerle.
  • Komutan: Kâzım Karabekir Paşa ve komutasındaki 15. Kolordu. (Mondros'tan sonra dağıtılmayan tek düzenli ordu birliğiydi.)
  • Savaş: Ermeniler yenilgiye uğratıldı.
  • Antlaşma: Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920). TBMM'nin uluslararası alandaki ilk siyasi başarısıdır. Ermenistan, Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk devlettir.
• Güney Cephesi:
  • Kimle: Fransızlar ve Ermeni çeteleriyle.
  • Direniş: Kuvâ-yi Milliye birlikleri tarafından yürütüldü. (Maraş, Antep, Urfa direnişleri)
  • Kahramanlıklar: Sütçü İmam (Maraş), Şahin Bey (Antep), Ali Saip Bey (Urfa).
  • Sonuç: Fransızlar, Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra Ankara Antlaşması ile bölgeden çekildi.
• Batı Cephesi:
  • Kimle: Yunanlılarla.
  • Önem: Milli Mücadele'nin kaderinin belirlendiği cephedir. Düzenli ordu savaşmıştır.
  • Savaşlar: I. İnönü, II. İnönü, Kütahya-Eskişehir, Sakarya Meydan Muharebesi, Büyük Taarruz (Başkomutanlık Meydan Muharebesi).

???? Batı Cephesi Savaşları ve Sonuçları

Düzenli ordunun Yunan ordusuna karşı verdiği büyük mücadeleler.

• I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921):
  • Komutan: İsmet Paşa.
  • Sonuçları (İç): TBMM'nin prestiji arttı, düzenli orduya güven arttı, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (ilk anayasa) kabul edildi, İstiklal Marşı kabul edildi.
  • Sonuçları (Dış): Londra Konferansı düzenlendi, Moskova Antlaşması imzalandı (SSCB, TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti oldu).
• II. İnönü Muharebesi (23 Mart - 1 Nisan 1921):
  • Yunanlıların ikinci taarruzu da püskürtüldü.
  • Mustafa Kemal, İsmet Paşa'ya "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de yendiniz!" telgrafını gönderdi.
• Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921):
  • Türk ordusunun Batı Cephesi'ndeki tek yenilgisi.
  • Ordu, daha fazla kayıp vermemek için Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi.
  • Mustafa Kemal, Başkomutanlık yetkisini alarak ordunun başına geçti. (Başkomutanlık Kanunu)
• Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921):
  • "Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz!" (Mustafa Kemal'in emri)
  • Türk ordusunun son savunma savaşıdır.
  • Sonuçları: Türk ordusu zafer kazandı, Yunanlıların taarruz gücü kırıldı, Mustafa Kemal'e Mareşallik rütbesi ve Gazilik unvanı verildi.
  • Dış Sonuçları: Kars Antlaşması (Doğu sınırımız kesinleşti), Ankara Antlaşması (Fransa ile imzalandı, Hatay hariç Güney sınırımız çizildi, Fransa TBMM'yi tanıdı).
• Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos - 9 Eylül 1922):
  • Türk ordusunun taarruz gücüne ulaştığı ve Yunanlıları tamamen Anadolu'dan atmak için başlattığı son büyük saldırı.
  • "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" (Mustafa Kemal'in emri)
  • Yunan ordusu tamamen mağlup edildi ve İzmir'den denize döküldü.
  • Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhası sona erdi.

???? Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)

Büyük Taarruz'un ardından İtilaf Devletleri ile TBMM arasında imzalanan, Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhasını bitiren antlaşma.

• Taraflar: TBMM (İsmet Paşa), İngiltere, Fransa, İtalya. (Yunanistan doğrudan katılmadı, İngiltere temsil etti.)
• Önemli Kararlar:
  • Türk-Yunan Savaşı sona erdi.
  • Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan TBMM'ye bırakıldı. (Diplomatik başarı)
  • İtilaf Devletleri, Doğu Trakya ve İstanbul'u TBMM'ye devredecek, barış antlaşması yapılana kadar burada kalacak.
• Sonuçları:
  • Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhası bitti, diplomatik safhası başladı.
  • Doğu Trakya ve İstanbul, savaşsız kurtarıldı.
  • Osmanlı Devleti'nin başkenti olan İstanbul'un TBMM'ye bırakılması, Osmanlı'nın hukuken sona erdiğinin ilk işaretidir. (Saltanatın kaldırılmasına zemin hazırladı.)
  • Lozan Barış Konferansı'na giden süreç başladı.

???? İpucu: Mudanya Ateşkes Antlaşması, askeri zaferlerin siyasi başarıya dönüştüğü önemli bir adımdır.