Arazideki karstik süreçler sonucunda oluşan, genellikle dairesel veya eliptik şekilli, birkaç metreden birkaç yüz metreye kadar çapı olabilen çukurluklara ne ad verilir?
A) Lapya
B) Dolin
C) Uvala
D) Polye
E) Obruk
Bu soruda, karstik arazilerde oluşan belirli bir yer şekli tanımlanmaktadır. Karstik süreçler, genellikle kireçtaşı gibi eriyebilen kayaçların su ile teması sonucu kimyasal çözünme ve fiziksel aşınma yoluyla oluşan yer şekillerini ifade eder.
- Soruda bahsedilen yer şeklinin temel özellikleri şunlardır:
- Karstik süreçler sonucunda oluşur.
- Genellikle dairesel veya eliptik şekillidir.
- Çapı birkaç metreden birkaç yüz metreye kadar değişebilir.
- Bir çukurluktur.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Lapya: Karstik arazilerde görülen en küçük erime çukurluklarıdır. Genellikle birkaç santimetreden birkaç metreye kadar uzanan oluklar veya yarıklar şeklindedirler. Sorudaki "birkaç metreden birkaç yüz metreye kadar çap" tanımına uymazlar.
- B) Dolin: Karstik arazilerde, kireçtaşının çözünmesi veya yeraltı mağaralarının tavanlarının çökmesiyle oluşan, genellikle dairesel veya eliptik şekilli çukurluklardır. Çapları birkaç metreden birkaç yüz metreye kadar değişebilir. Derinlikleri de birkaç metreden onlarca metreye kadar ulaşabilir. Bu tanım, soruda verilen tüm özelliklerle birebir örtüşmektedir.
- C) Uvala: Birden fazla dolinin birleşmesiyle oluşan daha büyük, düzensiz şekilli karstik çukurluklardır. Dolinlerden daha büyük olsalar da, sorudaki tanım tekil bir çukurluğu ve belirli bir boyut aralığını işaret etmektedir ki bu doline daha uygundur.
- D) Polye: Karstik arazilerdeki en büyük kapalı çukurluklardır. Genellikle uzun ve geniş, tabanları düz ve verimli olan ovalardır. Çapları birkaç kilometreyi bulabilir. Sorudaki boyut tanımına (birkaç metreden birkaç yüz metreye) uymamaktadır.
- E) Obruk: Özellikle yeraltı mağaralarının tavanlarının çökmesiyle oluşan, derin ve dik kenarlı, genellikle silindirik veya konik şekilli çukurluklardır. Obruklar aslında bir tür dolindirler, ancak dolin terimi sorudaki genel tanıma daha geniş bir şekilde uyan genel bir kavramdır. Soruda verilen "genellikle dairesel veya eliptik" ve "birkaç metreden birkaç yüz metreye kadar çap" özellikleri obrukları da kapsasa da, dolin bu özelliklerin genel adıdır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, soruda bahsedilen özelliklere en uygun yer şekli Dolin'dir.
Cevap B seçeneğidir.
