Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, kayaçların kimyasal çözünmeye karşı gösterdiği direnci anlamamız gerekiyor. Kimyasal çözünme, kayaçların mineral yapılarının su, asitler veya diğer kimyasal maddelerle tepkimeye girerek değişmesi veya çözünmesi olayıdır. Her kayaç, içerdiği minerallere göre bu çözünmeye farklı direnç gösterir.
- A) Kireçtaşı: Kireçtaşı, ağırlıklı olarak kalsiyum karbonat ($CaCO_3$) mineralinden oluşur. Kalsiyum karbonat, özellikle yağmur suyuyla birleşen karbondioksit ($CO_2$) ile tepkimeye girerek zayıf bir asit olan karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur. Bu asit, kireçtaşını kolayca çözerek mağaralar, sarkıtlar ve dikitler gibi karstik şekillerin oluşmasına neden olur. Dolayısıyla, kimyasal çözünmeye karşı direnci düşüktür.
- B) Mermer: Mermer, kireçtaşının yüksek sıcaklık ve basınç altında başkalaşmasıyla oluşmuş bir metamorfik kayaçtır. Temel minerali yine kalsiyum karbonattır ($CaCO_3$). Kireçtaşı gibi, mermer de asitli sulara karşı oldukça hassastır ve kimyasal çözünmeye karşı direnci düşüktür. Özellikle heykellerin ve binaların dış cephelerinde kullanılan mermerlerin zamanla aşındığı gözlemlenir.
- C) Granit: Granit, kuvars, feldispat ve mika gibi minerallerden oluşan magmatik bir kayaçtır. Bu minerallerden özellikle kuvars, kimyasal çözünmeye karşı son derece dirençlidir. Feldispat mineralleri zamanla kil minerallerine dönüşse de, granitin genel yapısı ve içerdiği yüksek orandaki kuvars sayesinde kimyasal çözünmeye karşı oldukça yüksek bir direnç gösterir. Bu nedenle, granit genellikle dayanıklı bir yapı malzemesi olarak kullanılır.
- D) Jips: Jips (alçıtaşı), hidratlı kalsiyum sülfat ($CaSO_4 \cdot 2H_2O$) mineralinden oluşan bir tortul kayaçtır. Jips, suda nispeten kolay çözünebilen bir mineraldir. Bu özelliği nedeniyle, kimyasal çözünmeye karşı direnci oldukça düşüktür ve suyla temas ettiğinde kolayca aşınır veya çözünür.
Yukarıdaki açıklamalara baktığımızda, kireçtaşı, mermer ve jipsin ana minerallerinin su veya zayıf asitlerle kolayca tepkimeye girerek çözündüğünü görüyoruz. Granit ise, yapısındaki dirençli kuvars minerali sayesinde kimyasal çözünmeye karşı diğer seçeneklere göre çok daha dayanıklıdır.
Cevap C seçeneğidir.
