Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bitki köklerinin kayaçları nasıl ayrıştırdığını ve bu sürecin hangi ayrışma türüne girdiğini anlamamız isteniyor. Gelin, bu süreci adım adım inceleyelim:
- Ayrışma (Hava Olayları): Kayaçların yeryüzünde fiziksel olarak parçalanması veya kimyasal olarak değişime uğraması sürecine ayrışma denir. Bu süreç, kayaçların daha küçük parçalara ayrılmasına veya farklı minerallere dönüşmesine neden olur.
- Ayrışma Türleri:
- Fiziksel (Mekanik) Ayrışma: Kayaçların kimyasal yapısı değişmeden, sadece fiziksel olarak daha küçük parçalara ayrılmasıdır. Donma-çözülme, sıcaklık farkları, tuz kristalleşmesi ve bitki köklerinin etkisi gibi faktörler bu tür ayrışmaya neden olur.
- Kimyasal Ayrışma: Kayaçların kimyasal yapısının değişerek yeni mineraller oluşturması veya mevcut minerallerin çözünmesi sürecidir. Oksidasyon (paslanma), karbonatlaşma (kireçtaşının erimesi) ve hidroliz gibi olaylar kimyasal ayrışmaya örnektir.
- Biyolojik Ayrışma: Canlı organizmaların (bitkiler, hayvanlar, mikroorganizmalar) kayaçların ayrışmasına neden olmasıdır. Biyolojik ayrışma hem fiziksel hem de kimyasal süreçleri tetikleyebilir. Örneğin, bitki kökleri fiziksel ayrışmaya neden olurken, bazı likenler kimyasal ayrışmaya yol açan asitler üretebilir.
- Sorudaki Durumun Analizi:
- Soru, "Bitki köklerinin kayaçlar arasındaki çatlaklara girmesi ve zamanla genişlemesi" durumunu anlatıyor.
- Bitki kökleri büyüdükçe, çatlakların içinde genişler ve kayaçlara dışarı doğru bir basınç uygular.
- Bu basınç, kayaçların kimyasal yapısını değiştirmeden, sadece fiziksel olarak parçalanmasına ve çatlakların büyümesine neden olur.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Kimyasal ayrışma: Bitki köklerinin kayaçları parçalaması kimyasal bir değişim değil, fiziksel bir parçalanmadır. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Fiziksel ayrışma: Bitki köklerinin uyguladığı basınçla kayaçların parçalanması, kayaçların kimyasal yapısını değiştirmeden gerçekleşen bir fiziksel parçalanma sürecidir. Bu durum, fiziksel ayrışmanın klasik bir örneğidir (kök kama etkisi).
- C) Biyolojik ayrışma: Evet, bitki kökleri canlı bir organizma olduğu için bu süreci "biyolojik" bir etken başlatır. Ancak biyolojik ayrışma, hem fiziksel hem de kimyasal süreçleri kapsayabilir. Soruda bahsedilen "çatlaklara girme ve genişleme" eylemi, doğrudan kayaç üzerinde fiziksel bir etki yarattığı için, bu özel durumda meydana gelen ayrışmanın *türü* fizikseldir. Biyolojik etken, fiziksel ayrışmaya neden olmuştur. Seçenekler arasında en doğru ve spesifik tanım fiziksel ayrışmadır.
- D) Mekanik ayrışma: Mekanik ayrışma, fiziksel ayrışmanın diğer adıdır. Dolayısıyla B ve D seçenekleri aynı anlama gelir. Ancak genellikle "Fiziksel ayrışma" daha kapsayıcı ve yaygın kullanılan bir terimdir. Seçeneklerde fiziksel ayrışma varken, bu daha doğru bir ifade olacaktır.
Bitki köklerinin kayaçları parçalaması, kayaçların kimyasal yapısını değiştirmeden, sadece fiziksel olarak daha küçük parçalara ayrılmasına neden olduğu için bu durum bir fiziksel ayrışma örneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
