Aşağıdaki grafikte bir fay hattının iki tarafındaki kayaçların yaşları verilmiştir:
Fayın batısı: 150 milyon yıl
Fayın doğusu: 80 milyon yıl
Bu fay türü ve oluşturduğu levha sınırı için ne söylenebilir?
A) Transform fay - Yanal sınır
B) Normal fay - Iraksayan sınır
C) Ters fay - Yakınsayan sınır
D) Bindirme fayı - Yakınsayan sınır
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir fay hattının iki tarafındaki kayaçların yaşları verilmiş ve bu bilgilere dayanarak fay türü ile levha sınırını belirlememiz isteniyor. Gelin bu durumu adım adım inceleyelim:
- Verilen Bilgileri Anlayalım:
- Fayın batısındaki kayaçlar: 150 milyon yıl yaşında.
- Fayın doğusundaki kayaçlar: 80 milyon yıl yaşında.
- Bu, fay hattının iki tarafında oldukça farklı yaşlarda kayaçların bulunduğunu gösteriyor. 150 milyon yıl ve 80 milyon yıl arasında 70 milyon yıllık bir fark var.
- Fay Türlerini ve Özelliklerini Hatırlayalım:
- Normal Fay: Gerilme (çekme) kuvvetleri sonucunda oluşur. Asılı blok (üstteki blok) taban bloğuna (alttaki blok) göre aşağı doğru hareket eder. Genellikle ıraksayan (uzaklaşan) levha sınırlarında görülür. Bu tür faylar genellikle aynı kayaç serisinin farklı seviyelerini yan yana getirir, ancak bu kadar büyük bir yaş farkını doğrudan yan yana getirmesi pek beklenmez.
- Ters Fay: Sıkışma kuvvetleri sonucunda oluşur. Asılı blok taban bloğuna göre yukarı doğru hareket eder. Genellikle yakınsayan (yaklaşan) levha sınırlarında görülür. Bu faylar da genellikle kayaç serilerini üst üste bindirir.
- Bindirme Fayı: Ters fayın daha düşük açılı bir türüdür ve yine sıkışma kuvvetleriyle oluşur. Genellikle eski kayaçları genç kayaçların üzerine bindirir. Yakınsayan levha sınırlarında yaygındır.
- Transform Fay (Doğrultu Atımlı Fay / Yanal Atımlı Fay): Kayaç bloklarının birbirine göre yatay (yanal) yönde hareket etmesiyle oluşur. Sıkışma veya gerilme yerine, kayma (makaslama) kuvvetleri etkilidir. Bu tür faylar, farklı jeolojik özelliklere ve dolayısıyla farklı yaşlara sahip kayaç bloklarını yan yana getirebilir. Çünkü bloklar birbirinin yanından kayarak çok uzak mesafelerden gelmiş olabilirler.
- Levha Sınırlarını Hatırlayalım:
- Iraksayan Sınır: Levhaların birbirinden uzaklaştığı sınırlar. Yeni okyanus kabuğu oluşur. Normal faylar yaygındır.
- Yakınsayan Sınır: Levhaların birbirine yaklaştığı sınırlar. Dağ oluşumu, volkanizma ve depremler yoğundur. Ters ve bindirme fayları yaygındır.
- Yanal Sınır (Transform Sınır): Levhaların birbirinin yanından yatay olarak kaydığı sınırlar. Büyük depremler meydana gelir ancak önemli bir kabuk oluşumu veya yok oluşumu gözlenmez. Transform faylar bu sınırlarda bulunur.
- Bilgileri Birleştirelim ve Sonuca Ulaşalım:
- Fayın iki tarafındaki kayaç yaşları arasındaki büyük fark (150 milyon yıl ve 80 milyon yıl), bu fayın kayaç bloklarını yatay olarak çok uzak mesafelerden getirip yan yana koyduğunu düşündürmektedir.
- Bu durum, kayaçların birbirine göre yatay yönde hareket ettiği transform fayların tipik bir özelliğidir. Normal, ters veya bindirme faylar daha çok dikey hareketlerle kayaç serilerini üst üste veya alt alta getirirler, ancak bu kadar belirgin bir yatay yaş farkını doğrudan yan yana getirme olasılıkları daha düşüktür.
- Transform faylar, yanal (transform) levha sınırlarında oluşur. Bu sınırlar, levhaların birbirinin yanından kaydığı bölgelerdir.
Bu nedenle, verilen yaş farkı transform fay ve yanal levha sınırı ile en iyi şekilde açıklanır.
Cevap A seçeneğidir.
