Merhaba sevgili öğrenciler!
Buzullar, yeryüzünü şekillendiren en güçlü doğal etkenlerden biridir. Özellikle yüksek dağlık bölgelerde, buzulların aşındırma ve biriktirme faaliyetleri sonucunda birbirinden ilginç yeryüzü şekilleri oluşur. Bu soruda, buzul şekillerinden hangisinin yüksek dağlık alanlarda daha yaygın olduğunu bulacağız. Hadi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Moren: Morenler, buzulların taşıdığı ve biriktirdiği kayaç ve sediman yığınlarıdır. Buzulun kenarlarında (yan moren), önünde (cep moreni) veya tabanında (taban moreni) oluşabilirler. Buzul vadilerinin içinde ve sonunda yaygın olarak görülürler. Yüksek dağlık alanlarda da bulunurlar ancak buzulların doğduğu yer kadar spesifik bir yüksek dağlık alan göstergesi değildirler.
- B) Hörgüç kaya: Hörgüç kayalar, buzulların hareket ederken altındaki kayaları aşındırması ve cilalamasıyla oluşan, bir tarafı eğimli, diğer tarafı dik olan kaya kütleleridir. Genellikle buzul vadilerinin tabanında veya yamaçlarında görülürler. Buzul aşındırmasının bir göstergesidir.
- C) Sirk çanağı: Sirk çanakları (veya sirkler), yüksek dağlık alanlarda buzulların doğduğu, yani biriktiği ve hareket etmeye başladığı yerlerde oluşan, yarım daire veya amfi tiyatro şeklindeki çukurluklardır. Buzulun aşındırması ve donma-çözülme olayları ile oluşurlar. Yüksek dağların zirveye yakın kısımlarında, kar ve buz birikiminin en yoğun olduğu yerlerde bulunurlar. Bu nedenle, yüksek dağlık alanların en karakteristik buzul şekillerinden biridir. Birçok buzul vadisi, bir sirk çanağından başlar.
- D) Delta: Deltalar, akarsuların taşıdığı alüvyonları bir göl veya denize döküldüğü yerde biriktirmesiyle oluşan düzlüklerdir. Deltalar, buzul oluşumu değildir; akarsu (flüvyal) birikim şeklidir. Bu nedenle sorunun kapsamı dışındadır.
Yukarıdaki açıklamalara baktığımızda, sirk çanaklarının buzulların yüksek dağlık alanlarda oluştuğu ve ilk hareketine başladığı yerler olduğunu görüyoruz. Bu nedenle, sirk çanakları yüksek dağlık alanlar için en tipik ve yaygın buzul şekillerindendir.
Cevap C seçeneğidir.
