Bir araştırmacı, özdeş iki bitkiyi aşağıdaki koşullarda yetiştiriyor:
- Bitki 1: Ortam sıcaklığı $25$ °C, yüksek ışık şiddeti, yeterli $CO_2$ ve su.
- Bitki 2: Ortam sıcaklığı $15$ °C, yüksek ışık şiddeti, yeterli $CO_2$ ve su.
Araştırmacı, bu deneyle fotosentez hızını etkileyen hangi faktörün etkisini gözlemlemek istemiştir?
A) Işık şiddetinin etkisi.
B) Karbondioksit miktarının etkisi.
C) Sıcaklığın etkisi.
D) Su miktarının etkisi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu tür deney sorularında, araştırmacının hangi faktörün etkisini gözlemlemek istediğini bulmak için deneydeki değişkenleri dikkatlice incelememiz gerekir. Bilimsel bir deneyde, genellikle sadece bir faktör değiştirilirken diğer tüm faktörler sabit tutulur. Bu sayede, gözlemlenen sonucun değiştirilen o tek faktörden kaynaklandığından emin olunur.
- Öncelikle, araştırmacının kurduğu deney düzeneklerini inceleyelim:
- Bitki 1 için koşullar: Ortam sıcaklığı $25$ °C, yüksek ışık şiddeti, yeterli $CO_2$ (karbondioksit) ve yeterli su.
- Bitki 2 için koşullar: Ortam sıcaklığı $15$ °C, yüksek ışık şiddeti, yeterli $CO_2$ (karbondioksit) ve yeterli su.
- Şimdi bu iki bitkinin yetiştirildiği koşulları karşılaştıralım:
- Aynı tutulan faktörler: Her iki bitki için de ışık şiddeti (yüksek), $CO_2$ miktarı (yeterli) ve su miktarı (yeterli) aynıdır. Bu faktörler "kontrol değişkenleri"dir.
- Değiştirilen tek faktör: Bitki 1'in ortam sıcaklığı $25$ °C iken, Bitki 2'nin ortam sıcaklığı $15$ °C'dir. Yani, sadece sıcaklık değeri farklıdır. Bu, deneydeki "bağımsız değişken"dir.
- Bir deneyde, araştırmacının etkisini gözlemlemek istediği faktör, deney düzeneğinde bilerek değiştirilen faktördür. Bu durumda, araştırmacı sadece sıcaklığı değiştirerek fotosentez hızının nasıl etkilendiğini görmek istemiştir.
- Diğer seçeneklere baktığımızda:
- A) Işık şiddeti her iki bitki için de "yüksek" tutulmuştur, yani değiştirilmemiştir.
- B) Karbondioksit ($CO_2$) miktarı her iki bitki için de "yeterli" tutulmuştur, yani değiştirilmemiştir.
- D) Su miktarı her iki bitki için de "yeterli" tutulmuştur, yani değiştirilmemiştir.
Bu nedenle, araştırmacı bu deneyle fotosentez hızını etkileyen sıcaklık faktörünün etkisini gözlemlemek istemiştir.
Cevap C seçeneğidir.
