Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin yapılarını inceleyeceğiz. Fiillerin yapısı denince aklımıza üç ana başlık gelmeli: basit fiiller, türemiş fiiller ve birleşik fiiller. Bu ayrımı iyi anladığımızda, fiillerin dilimizdeki çeşitliliğini daha iyi kavrarız.
- Basit Fiiller: Hiçbir yapım eki almamış, sadece kök halinde olan veya sadece çekim eki almış fiillerdir. Çekim ekleri fiilin anlamını değiştirmez, sadece zaman, kişi gibi özelliklerini belirtir. Örneğin: geldi, okudu, koştu.
- Türemiş Fiiller: Fiil kök veya gövdelerine yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. Yapım ekleri fiilin anlamını veya türünü değiştirir. Örneğin: yaz-dır-mak (yazmaktan yazdırmak), gör-üş-mek (görmekten görüşmek), başla-mak (baştan başlamak).
- Birleşik Fiiller: İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. Bu fiiller genellikle özel eklerle (yeterlilik, tezlik, sürerlilik, yaklaşma fiilleri gibi) veya yardımcı fiillerle (etmek, olmak) kurulur. Örneğin: gelebilmek, gidivermek, yardım etmek.
Şimdi seçeneklerdeki fiilleri bu bilgiler ışığında tek tek inceleyelim ve yapılarını belirleyelim:
- A) gelebildi: Bu fiil, "gel-" fiil köküne "-ebil-" yeterlilik fiilinin eklenmesiyle oluşmuştur. "-ebil-" eki, Türkçede kurallı birleşik fiil oluşturan bir ektir. Yani, "gelebildi" bir birleşik fiildir.
- B) yazabilir: Bu fiil, "yaz-" fiil köküne "-abil-" yeterlilik fiilinin eklenmesiyle oluşmuştur. Tıpkı A seçeneğindeki gibi, "-abil-" eki de kurallı birleşik fiil oluşturan bir ektir. Bu da bir birleşik fiildir.
- C) bakakaldı: Bu fiil, "bak-" fiil köküne "-akal-" sürerlilik fiilinin eklenmesiyle oluşmuştur. "-akal-" eki de Türkçede kurallı birleşik fiil oluşturan bir ektir. Bu da bir birleşik fiildir.
- D) koştu: Bu fiil, "koş-" fiil köküne sadece "-tu" görülen geçmiş zaman ekini almıştır. "-tu" bir çekim ekidir, fiilin anlamını değiştirmez veya başka bir fiille birleşmez. Bu nedenle "koştu" fiili basit yapılı bir fiildir.
Gördüğümüz gibi, A, B ve C seçeneklerindeki fiiller kurallı birleşik fiil grubuna girerken, D seçeneğindeki fiil basit yapılıdır. Bu yüzden yapısı bakımından diğerlerinden farklı olan fiil D seçeneğindedir.
Cevap D seçeneğidir.
