Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş bir fiil kullanılmıştır?
A) Çocuklar parkta neşeyle oynuyor.
B) Annem her akşam kitap okur.
C) Güneş batarken gökyüzü kızarıyordu.
D) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçede fiillerin yapısı konusundaki bilgimizi sınayacağız. Özellikle "türemiş fiil" kavramını iyi anlamamız gerekiyor. Haydi, adım adım ilerleyelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
1. Türemiş Fiil Nedir?
- Türemiş fiiller, bir isimden, bir sıfattan veya başka bir fiilden, fiil yapım ekleri (yapım ekleri kelimenin anlamını veya türünü değiştirir) alarak oluşan fiillerdir.
- Örneğin: "göz" (isim) + "-le-" (yapım eki) = "gözle-" (fiil).
- Örneğin: "kırmızı" (sıfat) + "-laş-" (yapım eki) = "kırmızılaş-" (fiil).
- Yapım ekleri alan kelime, artık yeni bir anlam kazanır ve kelimenin türü değişebilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar parkta neşeyle oynuyor.
- Bu cümledeki fiil "oynuyor"dur.
- Fiilin köküne baktığımızda "oyun" (isim) kelimesinden geldiğini görürüz. "Oyun" ismine "-a-" yapım eki gelerek "oyna-" fiili oluşmuştur.
- Dolayısıyla "oynamak" fiili de türemiş bir fiildir. Ancak, diğer seçenekleri de inceleyelim.
- B) Annem her akşam kitap okur.
- Bu cümledeki fiil "okur"dur.
- Fiilin kökü "oku-"dur. "Oku-" fiili basit bir fiil köküdür.
- "-r" eki geniş zaman ekidir ve çekim ekidir (kelimenin anlamını veya türünü değiştirmez, sadece zaman ve kişi bildirir).
- Bu nedenle "okur" fiili türemiş değil, basit bir fiildir.
- C) Güneş batarken gökyüzü kızarıyordu.
- Bu cümledeki fiil "kızarıyordu"dur.
- Fiilin köküne baktığımızda "kızıl" (sıfat) kelimesinden geldiğini görürüz. "Kızıl" sıfatına "-ar-" yapım eki gelerek "kızar-" (kırmızı hale gelmek) fiili oluşmuştur.
- "Kızıl" bir rengi belirten bir sıfatken, "-ar-" ekiyle bir eylemi (kırmızılaşma eylemini) ifade eden bir fiile dönüşmüştür. Bu, çok net bir türemiş fiil örneğidir.
- "-ıyor" şimdiki zaman eki ve "-du" ek fiilin hikayesi eki ise çekim ekleridir.
- D) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
- Bu cümledeki fiil "çıkacağız"dır.
- Fiilin kökü "çık-"tır. "Çık-" fiili basit bir fiil köküdür.
- "-acak" gelecek zaman eki ve "-ız" birinci çoğul şahıs ekidir. Bunlar da çekim ekleridir.
- Bu nedenle "çıkacağız" fiili türemiş değil, basit bir fiildir.
Yukarıdaki incelemelerimizde, B ve D seçeneklerindeki fiillerin basit fiiller olduğunu gördük. A ve C seçeneklerindeki fiiller ise türemiş fiillerdir. Ancak bu tür sorularda genellikle en bariz ve tartışmasız türemiş fiil aranır. "Kızıl" sıfatından "kızarmak" fiilinin türemesi, sıfattan fiil türemesine çok net ve tipik bir örnektir.
Cevap C seçeneğidir.
