"Bir varmış bir yokmuş, evvel zaman içinde kalbur saman içinde, develer tellal iken pireler berber iken... Uzak bir diyarda, iyiliksever bir padişah yaşarmış. Padişahın güzel mi güzel, akıllı mı akıllı üç kızı varmış. Bir gün büyük kızı saraydan kaçmış ve kimsenin bilmediği diyarlara doğru yola çıkmış..."
Bu metin parçası, aşağıdaki metin türlerinden hangisine ait özellikler taşımaktadır?
A) Deneme
B) Masal
C) Anı
D) Biyografi
Verilen metin parçasının hangi metin türüne ait olduğunu anlamak için, öncelikle metnin içeriğini ve başlangıç özelliklerini dikkatlice inceleyelim. Ardından, seçeneklerdeki metin türlerinin temel özelliklerini hatırlayarak bir karşılaştırma yapalım.
- Metin Parçasının İncelenmesi: Metin, "Bir varmış bir yokmuş, evvel zaman içinde kalbur saman içinde, develer tellal iken pireler berber iken..." gibi klasik bir tekerleme ile başlamaktadır. Bu tür başlangıçlar, belirli bir metin türüne özgüdür. Ayrıca, "Uzak bir diyarda, iyiliksever bir padişah yaşarmış." ifadesi, olayın geçtiği yerin ve zamanın belirsiz olduğunu, kurgusal bir evrenin kapılarını araladığını gösterir. Padişah ve kızları gibi kurgusal karakterler ve büyük kızın saraydan kaçması gibi olay örgüsü sunulmaktadır.
- A) Deneme: Yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşlerini, düşüncelerini kanıtlama amacı gütmeden, samimi bir dille anlattığı yazılardır. Verilen metin kişisel görüş değil, kurgusal bir olay anlatımıdır.
- B) Masal: Genellikle tekerlemelerle başlayan, olağanüstü olayların ve karakterlerin yer aldığı, yer ve zamanın belirsiz olduğu, eğitici ve eğlendirici nitelikteki anonim halk anlatılarıdır. Verilen metin parçası, tekerleme ile başlaması, belirsiz zaman ve mekan belirtmesi ("evvel zaman içinde", "uzak bir diyar"), padişah ve kızları gibi kurgusal karakterler içermesiyle masalın tüm temel özelliklerini taşımaktadır.
- C) Anı: Bir kişinin yaşadığı veya tanık olduğu önemli olayları, üzerinden belirli bir zaman geçtikten sonra kaleme aldığı, gerçek olaylara dayanan yazılardır. Verilen metin kurgusaldır ve gerçek olaylara dayanmaz.
- D) Biyografi: Tanınmış bir kişinin hayatını, doğumundan ölümüne kadar olan önemli olayları, başarılarını ve kişiliğini anlatan, gerçek kişilere ve olaylara dayanan yazılardır. Verilen metin kurgusaldır ve gerçek bir kişinin hayatını anlatmamaktadır.
- Sonuç: Metin parçasının "Bir varmış bir yokmuş..." gibi tekerlemelerle başlaması, zaman ve mekanın belirsiz olması ("evvel zaman içinde", "uzak bir diyar"), padişah ve kızları gibi kurgusal karakterlerin yer alması, metni açıkça bir masalın özelliklerini taşımaktadır. Diğer seçeneklerdeki metin türleri, ya gerçek olaylara ve kişilere dayanır ya da kişisel görüşleri aktarır. Verilen metin ise tamamen kurgusal bir anlatıdır ve masallara özgü başlangıç kalıplarını kullanır.
Bu özellikler göz önüne alındığında, verilen metin parçası kesinlikle bir masalın özelliklerini taşımaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
