Yukarıdaki cümlede altı çizili fiilin çatı özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Etken
B) Edilgen
C) Dönüşlü
D) İşteş
Öncelikle, cümlenin altı çizili fiilini bulalım: "alındı".
Fiilin çatı özelliği, fiilin özne ile olan ilişkisini ifade eder. Yani, eylemi yapanın kim olduğu veya eylemden etkilenenin kim olduğu gibi durumları inceleriz.
Şimdi "alındı" fiilini ve cümleyi inceleyelim: "Toplantıda önemli kararlar alındı."
Bu cümlede eylemi yapan (kararları alan) belli değildir. "Önemli kararlar" kendi kendine alınmaz, birileri tarafından alınır.
Fiilin kökü "almak"tır. "Almak" fiiline "-ın-" eki gelerek "alınmak" fiili oluşmuştur. Türkçede fiillere "-l" veya "-n" ekleri getirilerek edilgen çatılı fiiller oluşturulur.
A) Etken: Eylemi yapan öznenin belli olduğu fiillerdir. Örneğin, "Öğrenciler kararları aldı." cümlesinde "öğrenciler" eylemi yapandır ve özne bellidir. Bizim cümlemizde eylemi yapan belli değil.
B) Edilgen: Eylemi yapanın belli olmadığı veya eylemden etkilenen varlığın özne konumunda olduğu fiillerdir. Eylem başkası tarafından yapılır. "Toplantıda önemli kararlar alındı." cümlesinde "önemli kararlar" eylemden etkilenen varlıktır ve özne konumundadır. Kararları alan kişi veya kişiler belli değildir. Bu durum, fiilin edilgen çatılı olduğunu gösterir.
C) Dönüşlü: Eylemi yapan öznenin, yaptığı eylemden kendisinin etkilendiği fiillerdir. Yani özne hem eylemi yapar hem de eylemden etkilenir. Örneğin, "Çocuk yıkandı." (Çocuk hem yıkama eylemini yaptı hem de bu eylemden etkilendi.) "Alındı" fiili bu anlamda kullanılmamıştır.
D) İşteş: Eylemin birden fazla özne tarafından karşılıklı veya birlikte yapıldığını bildiren fiillerdir. Fiile "-ş" eki gelir. Örneğin, "Öğrenciler görüştü." "Alındı" fiilinde böyle bir durum söz konusu değildir.
Bu açıklamalara göre, "alındı" fiili eylemi yapanın belli olmaması ve eylemden etkilenen "kararlar"ın özne konumunda olması nedeniyle edilgen çatılıdır.
