Lozan Antlaşması, yeni Türk Devleti’nin bağımsızlığını ve egemenliğini uluslararası alanda tescilleyen önemli bir belgedir. Bu antlaşma ile birçok sorun çözüme kavuşturulmuştur. Ancak bazı konular Lozan’da çözülememiş ve daha sonraya bırakılmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi Lozan Antlaşması ile çözüme kavuşturulan konulardan biri değildir?
A) Kapitülasyonların kaldırılması
B) Azınlıkların Türk vatandaşı sayılması
C) Irak sınırı ve Musul meselesi
D) Boğazlar Komisyonu’nun kurulması
Sevgili öğrenciler,
Lozan Barış Antlaşması, yeni Türk Devleti'nin bağımsızlığını ve egemenliğini uluslararası alanda tescilleyen, tarihimizdeki en önemli belgelerden biridir. Bu antlaşma ile birçok kritik sorun çözüme kavuşturulmuş, ancak bazı konuların çözümü daha sonraya bırakılmıştır. Sorumuz, Lozan'da çözüme kavuşturulan konulardan biri olmayanı bulmamızı istiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kapitülasyonların kaldırılması: Kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti'nin ekonomik bağımsızlığını kısıtlayan ve yabancılara ayrıcalık tanıyan uygulamalardı. Türk heyeti, Lozan'da bu ayrıcalıkların kesin olarak kaldırılması için büyük mücadele vermiş ve başarılı olmuştur. Kapitülasyonlar, Lozan Antlaşması ile tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu, Türk Devleti'nin tam bağımsızlığının önemli bir göstergesidir. Dolayısıyla, bu Lozan'da çözülen bir konudur.
- B) Azınlıkların Türk vatandaşı sayılması: Lozan Antlaşması'nda, Türkiye sınırları içinde yaşayan gayrimüslimler "azınlık" olarak tanımlanmış ve Türk vatandaşı kabul edilmiştir. Bu madde ile azınlık meselesi, uluslararası müdahalelere açık bir konu olmaktan çıkarılmış ve Türkiye'nin iç meselesi haline getirilmiştir. Bu da Lozan'da çözüme kavuşturulan önemli bir konudur.
- C) Irak sınırı ve Musul meselesi: Musul meselesi, Lozan Konferansı'nda en çok tartışılan ve maalesef çözüme kavuşturulamayan konulardan biriydi. Türkiye, Misak-ı Millî sınırları içinde gördüğü Musul'u almak istiyordu. İngiltere ise bölgedeki petrol yatakları nedeniyle Musul'u kendi mandası altındaki Irak'a dahil etmekte ısrarcıydı. Taraflar arasında anlaşma sağlanamayınca, bu konunun Türkiye ile İngiltere arasında ikili görüşmelerle dokuz ay içinde çözülmesi kararlaştırıldı. Eğer çözülemezse, Milletler Cemiyeti'ne götürülecekti. Nitekim daha sonra Milletler Cemiyeti'ne taşınmış ve 1926 Ankara Antlaşması ile çözüme kavuşmuştur. Bu nedenle, Irak sınırı ve Musul meselesi Lozan'da çözülemeyen bir konudur.
- D) Boğazlar Komisyonu’nun kurulması: Lozan Antlaşması'nda Boğazlar'ın statüsü belirlenmiştir. Boğazlar'ın yönetimi uluslararası bir komisyona bırakılmış ve Boğazlar'ın her iki yakası askerden arındırılmıştır. Türkiye, Boğazlar üzerinde tam egemenlik istese de, o dönemin şartlarında bu konuda tam başarı sağlanamamış ve bir komisyon kurulması kabul edilmiştir. Ancak bu durum, 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye lehine değişecektir. Yine de, Boğazlar'ın statüsü ve yönetimi Lozan'da karara bağlanmış, yani çözüme kavuşturulmuştur (o dönemin şartlarına göre).
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Lozan Antlaşması ile çözüme kavuşturulan konulardan biri olmayan, Irak sınırı ve Musul meselesidir. Bu konu, antlaşma sonrası ikili görüşmelere ve Milletler Cemiyeti'ne bırakılmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
