Atatürk Dönemi'nde siyasi alanda yapılan inkılaplar, demokratikleşme ve milli egemenlik anlayışının güçlenmesi hedefine yönelikti. Bu doğrultuda, farklı görüşlerin mecliste temsil edilmesi ve siyasi hayatın zenginleştirilmesi amacıyla bazı adımlar atılmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, bu dönemde demokratikleşme yolunda atılan adımlardan biri olarak kabul edilebilir?
A) Tek dereceli seçim sistemine geçilmesi
B) Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması
C) Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi
D) Takrir-i Sükun Kanunu'nun çıkarılması
Sevgili öğrenciler, bu soru Atatürk Dönemi'nde yapılan inkılapların temel hedeflerinden biri olan demokratikleşme ve milli egemenliğin güçlendirilmesi yolunda atılan adımları anlamamız için çok önemli. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
- Soru Ne İstiyor? Soru bizden, Atatürk Dönemi'nde demokratikleşme yolunda atılan ve özellikle "farklı görüşlerin mecliste temsil edilmesi ve siyasi hayatın zenginleştirilmesi" amacına hizmet eden bir adımı bulmamızı istiyor. Yani, çok partili hayata geçiş denemeleri veya siyasi çeşitliliği artırma çabalarıyla ilgili bir adım arıyoruz.
- A) Tek dereceli seçim sistemine geçilmesi: Bu adım, Türkiye'de çok partili hayata geçildikten sonra, 1946 yılında atılmıştır. Demokratikleşme açısından önemli bir adım olsa da, sorunun vurguladığı "farklı görüşlerin mecliste temsil edilmesi ve siyasi hayatın zenginleştirilmesi amacıyla atılan ilk adımlar" bağlamında, yani çok partili hayat denemeleri döneminde değil, zaten çok partili hayata geçilmişken yapılmıştır. Dolayısıyla bu seçenek, sorunun istediği döneme ve amaca tam olarak uymamaktadır.
- B) Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması: 1930 yılında, Mustafa Kemal Atatürk'ün isteğiyle Fethi Okyar tarafından kurulan bu parti, Cumhuriyet Halk Fırkası'na karşı bir muhalefet partisi olarak siyasi hayata katılmıştır. Amacı, mecliste farklı görüşlerin temsil edilmesini sağlamak, hükümeti denetlemek ve çok partili siyasi hayat denemesini gerçekleştirmekti. Bu adım, tam da soruda belirtilen "farklı görüşlerin mecliste temsil edilmesi ve siyasi hayatın zenginleştirilmesi" hedefine yönelikti. Parti, kısa süre sonra kendi kendini feshetse de, bu bir demokratikleşme denemesi ve siyasi hayatı zenginleştirme çabasıydı.
- C) Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi: Kadınlara 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık ve 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkının verilmesi, Türk demokrasisi için devrim niteliğinde bir adımdır. Bu, demokratik katılımı genişleten ve milli egemenliğin kapsamını artıran çok önemli bir gelişmedir. Ancak sorunun vurgusu "farklı görüşlerin mecliste temsil edilmesi ve siyasi hayatın zenginleştirilmesi" yani siyasi parti çeşitliliği ve muhalefet oluşturma çabası üzerinedir. Kadınların siyasi hakları, seçmen tabanını ve temsil edilen kesimi genişletse de, doğrudan "farklı siyasi görüşlerin mecliste temsil edilmesi" amacına yönelik bir parti kurma adımı değildir.
- D) Takrir-i Sükun Kanunu'nun çıkarılması: 1925 yılında çıkarılan bu kanun, Şeyh Said İsyanı gibi iç karışıklıkları bastırmak ve devlet otoritesini sağlamak amacıyla yürürlüğe konulmuştur. Bu kanunla birlikte Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmış ve bir süre siyasi özgürlükler kısıtlanmıştır. Dolayısıyla bu adım, demokratikleşme ve siyasi hayatın zenginleştirilmesi yerine, mevcut düzeni koruma ve otoriteyi güçlendirme amacı taşımış, hatta siyasi çeşitliliği kısıtlamıştır. Bu nedenle demokratikleşme yolunda atılan bir adım olarak kabul edilemez.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Atatürk Dönemi'nde siyasi hayatı zenginleştirme ve farklı görüşlerin mecliste temsil edilmesini sağlama amacıyla atılan en belirgin adım, bir muhalefet partisi kurma denemesi olan Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulmasıdır.
Cevap B seçeneğidir.
