Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu, Türk milletinin kendi kaderini belirleme ve egemenliğini eline alma arzusunun bir sonucudur. Bu süreçte $1923$ yılında gerçekleşen önemli bir siyasi gelişme ile devletin yönetim şekli resmen belirlenmiştir.
Yukarıda bahsedilen siyasi gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ankara’nın başkent yapılması.
B) Halifeliğin kaldırılması.
C) Cumhuriyetin ilanı.
D) Çok partili hayata geçiş denemeleri.
Sevgili öğrenciler, bu soru Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecindeki çok önemli bir dönüm noktasını anlamamızı istiyor. Soruda, Türk milletinin kendi kaderini belirleme ve egemenliğini eline alma arzusunun bir sonucu olarak $1923$ yılında gerçekleşen ve devletin yönetim şeklini resmen belirleyen siyasi gelişme soruluyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Ankara’nın başkent yapılması: Ankara, $13$ Ekim $1923$ tarihinde başkent ilan edilmiştir. Bu, yeni devletin merkezi ve sembolü açısından çok önemli bir karardır. Ancak bu gelişme, devletin yönetim şeklini (örneğin cumhuriyet mi, monarşi mi olacağını) belirlemez, sadece başkentini belirler. Dolayısıyla sorunun aradığı cevap bu değildir.
- B) Halifeliğin kaldırılması: Halifelik, $3$ Mart $1924$ tarihinde kaldırılmıştır. Bu, laiklik ilkesinin yerleşmesi ve ulusal egemenliğin tam olarak sağlanması açısından devrim niteliğinde bir adımdır. Ancak soruda $1923$ yılında gerçekleşen bir olay sorulduğu ve bu olay $1924$'te olduğu için doğru cevap olamaz. Ayrıca bu, yönetim şeklinin belirlenmesinden ziyade, mevcut yönetim içindeki dini bir makamın kaldırılmasıdır.
- C) Cumhuriyetin ilanı: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde $29$ Ekim $1923$ tarihinde yapılan oylama ile "Türkiye Devleti'nin yönetim şeklinin Cumhuriyet olduğu" kabul edilmiştir. Bu gelişme, devletin yönetim şeklini resmen ve kesin olarak belirlemiştir. Artık devletin adı "Türkiye Cumhuriyeti", yönetim şekli ise "Cumhuriyet" olmuştur. Bu, soruda bahsedilen "devletin yönetim şekli resmen belirlenmiştir" ifadesiyle birebir örtüşmektedir.
- D) Çok partili hayata geçiş denemeleri: Türkiye'de çok partili hayata geçiş denemeleri, Cumhuriyetin ilanından sonra, $1924$ yılında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurulmasıyla başlamıştır. Bu denemeler, demokrasinin önemli bir unsuru olsa da, $1923$ yılında gerçekleşmemiştir ve devletin temel yönetim şeklini belirlemekten ziyade, yönetim içindeki siyasi katılım biçimleriyle ilgilidir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, $1923$ yılında gerçekleşen ve devletin yönetim şeklini resmen belirleyen siyasi gelişme Cumhuriyetin ilanıdır.
Cevap C seçeneğidir.
