11. sınıf edebiyat 2. dönem 1. yazılı 4. Senaryo Test 2

"Yaşlı adam, elindeki bastonuna yaslanarak yokuşu ağır ağır tırmanıyordu. Her adımında, geçmişin yükünü omuzlarında taşıyor gibiydi. Köyün tepesine vardığında, aşağıda uzanan ovaya bir süre baktı. Gözleri uzaklara dalıp gitti; sanki orada, sislerin ardında, gençlik yıllarının silik anılarını arıyordu. Bir iç çekti, sonra yola devam etti."

Bu metindeki anlatıcı ve bakış açısının işlevi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Karakterin iç dünyasını ve psikolojisini okuyucuya aktarmak.

B) Olayları sadece dışarıdan gözlemleyerek, tarafsız bir tutum sergilemek.

C) Karakterin geçmişiyle olan bağını ve duyduğu özlemi vurgulamak.

D) Okuyucunun karakterle empati kurmasını sağlamak.

E) Anlatılan olayın derinliğini ve karakterin ruh hâlini zenginleştirmek.

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bu soruda, verilen metindeki anlatıcı ve bakış açısının işlevleri üzerine düşünmemiz isteniyor. Metni dikkatlice okuyarak anlatıcının karakterle ilgili hangi bilgilere sahip olduğunu ve bunları okuyucuya nasıl aktardığını anlamaya çalışalım.

Metni incelediğimizde, anlatıcının sadece yaşlı adamın fiziksel hareketlerini (bastonuna yaslanarak yokuşu tırmanması, ovaya bakması) değil, aynı zamanda onun iç dünyasını, düşüncelerini ve duygularını da bildiğini görüyoruz. Örneğin:

• "Her adımında, geçmişin yükünü omuzlarında taşıyor gibiydi." (Bu, adamın hissettiği içsel bir durumu ifade eder.)
• "Gözleri uzaklara dalıp gitti; sanki orada, sislerin ardında, gençlik yıllarının silik anılarını arıyordu." (Bu, adamın zihninden geçenleri, ne düşündüğünü ve ne aradığını doğrudan aktarır.)
• "Bir iç çekti, sonra yola devam etti." (İç çekmek, genellikle bir duygu durumunun, bir yorgunluğun veya özlemin dışavurumudur.)

Bu ifadeler, anlatıcının karakterin zihnine girebildiğini, onun psikolojisini ve geçmişiyle olan bağını bildiğini gösterir. Bu tür bir anlatıcıya "ilahi (tanrısal) bakış açısı" veya "hâkim bakış açısı" denir.

Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:

• A) Karakterin iç dünyasını ve psikolojisini okuyucuya aktarmak.

  Yukarıda belirttiğimiz gibi, "geçmişin yükünü omuzlarında taşıyor gibiydi" ve "gençlik yıllarının silik anılarını arıyordu" ifadeleri, anlatıcının karakterin iç dünyasını ve psikolojisini okuyucuya başarıyla aktardığını gösterir. Bu, anlatıcının bir işlevidir.

• B) Olayları sadece dışarıdan gözlemleyerek, tarafsız bir tutum sergilemek.

  Metindeki anlatıcı, sadece dışarıdan gözlem yapmıyor; karakterin düşüncelerini, duygularını ve içsel durumlarını da biliyor ve aktarıyor. Eğer anlatıcı sadece dışarıdan gözlem yapsaydı, "geçmişin yükünü taşıyor gibiydi" veya "gençlik anılarını arıyordu" gibi ifadeleri kullanamazdı. Bu tür bir anlatım, "gözlemci bakış açısı"na aittir ve bu metindeki anlatıcı bu şekilde değildir. Dolayısıyla bu ifade, metindeki anlatıcı ve bakış açısının işlevi için söylenemez.

• C) Karakterin geçmişiyle olan bağını ve duyduğu özlemi vurgulamak.

  "Geçmişin yükünü omuzlarında taşıyor gibiydi" ve "gençlik yıllarının silik anılarını arıyordu" ifadeleri, karakterin geçmişiyle olan güçlü bağını ve duyduğu özlemi açıkça vurgular. Bu da anlatıcının bir işlevidir.

• D) Okuyucunun karakterle empati kurmasını sağlamak.

  Anlatıcının karakterin iç dünyasını, yükünü ve özlemini aktarması, okuyucunun yaşlı adamın hislerini anlamasına ve onunla duygusal bir bağ kurarak empati yapmasına olanak tanır. Bu da anlatıcının bir işlevidir.

• E) Anlatılan olayın derinliğini ve karakterin ruh hâlini zenginleştirmek.

  Sadece bir yokuş tırmanma eylemi, anlatıcının karakterin iç dünyasına yaptığı vurgularla (geçmişin yükü, gençlik anıları, özlem) çok daha derin ve anlamlı bir hale gelir. Bu, olayın ve karakterin ruh hâlinin zenginleşmesini sağlar. Bu da anlatıcının bir işlevidir.

Sonuç olarak, metindeki anlatıcı sadece dışarıdan gözlem yapmakla kalmayıp, karakterin iç dünyasına da nüfuz ettiği için, B seçeneğinde belirtilen "sadece dışarıdan gözlemleyerek, tarafsız bir tutum sergilemek" ifadesi bu metindeki anlatıcı ve bakış açısının işlevi için söylenemez.

Cevap B seçeneğidir.