"Yıllardır beklediği mektup, nihayet bugün eline ulaşmıştı. Titreyen elleriyle zarfı açarken, içinden çıkacak kelimelerin hayatını değiştireceğinden emindi. Oysa mektup, beklediği gibi umut veren değil, hayal kırıklığı yaratan bir haber taşıyordu."
Bu parçadaki bazı sözcüklerin türleri aşağıda verilmiştir. Buna göre, hangi sözcüğün türü yanlış belirtilmiştir?
A) "Yıllardır" – Zarf
B) "beklediği" – Sıfat-fiil
C) "eline" – İsim
D) "emindi" – Fiil
E) "veren" – Sıfat-fiil
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden verilen metindeki bazı sözcüklerin türlerinin doğru belirtilip belirtilmediğini bulmamız isteniyor. Her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim ve sözcüklerin türlerini belirleyelim.
- A) "Yıllardır" – Zarf
- "Yıllardır beklediği mektup..." cümlesinde "yıllardır" kelimesi, "beklediği" fiilimsinin ne kadar zamandır gerçekleştiğini, yani zamanını belirtir. Fiilleri veya fiilimsileri zaman, durum, yer-yön, miktar gibi yönlerden belirten sözcüklere zarf denir. "Yıllardır" kelimesi bir zaman zarfıdır. Bu nedenle, bu ifade doğrudur.
- B) "beklediği" – Sıfat-fiil
- "...beklediği mektup..." ifadesinde "beklediği" kelimesi, "beklemek" fiil köküne "-dık/-dik" (burada "-dığı") ekini alarak "mektup" ismini niteleyen bir sözcük olmuştur. Fiil kök veya gövdelerine gelerek onları sıfat yapan eklere fiilimsi (eylemsi) denir. "-dık/-dik" eki de bir sıfat-fiil ekidir. Bu nedenle, bu ifade doğrudur.
- C) "eline" – İsim
- "...eline ulaşmıştı." ifadesinde "el" kelimesi, bir organın adıdır. Varlıkları, kavramları karşılayan sözcüklere isim denir. "El" kelimesi bir isimdir ve "-e" yönelme hal ekini almıştır. Bu nedenle, bu ifade doğrudur.
- D) "emindi" – Fiil
- "...hayatını değiştireceğinden emindi." ifadesinde "emin" kelimesi, bir sıfattır (örneğin, "emin adımlar", "emin olmak"). Türkçede isim soylu sözcükler (isimler, sıfatlar) ek fiil (idi, imiş, ise, -dir) alarak yüklem olabilirler. "Emin idi" şeklinde ek fiil alarak yüklem olmuştur. Ancak ek fiil alan isim soylu sözcükler, fiil olmazlar; bir isim cümlesinin yüklemi olurlar. Fiiller, iş, oluş, hareket bildiren sözcüklerdir. "Emin" kelimesi bir eylem değil, bir durumu veya niteliği ifade eder. Dolayısıyla "emindi" kelimesi bir fiil değil, ek fiil almış bir sıfattır. Bu nedenle, bu ifade yanlıştır.
- E) "veren" – Sıfat-fiil
- "...umut veren değil..." ifadesinde "veren" kelimesi, "vermek" fiil köküne "-en/-an" ekini alarak "umut" ismini niteleyen bir sözcük olmuştur. "-en/-an" eki de bir sıfat-fiil ekidir. Bu nedenle, bu ifade doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "emindi" kelimesinin türünün yanlış belirtildiği anlaşılmaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
