9. sınıf kimya 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo Test 3

Azot ($N$) ve hidrojen ($H$) atomlarından oluşan $NH_3$ (amonyak) molekülünün Lewis nokta yapısı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? ($N$: $7$, $H$: $1$)

A) Toplam $8$ değerlik elektronu içerir.

B) Azot atomu üzerinde $2$ adet ortaklanmamış elektron çifti bulunur.

C) $3$ adet ortaklanmamış elektron çifti içerir.

D) Azot atomu oktet kuralına uymaz.

E) $1$ adet ortaklanmış elektron çifti içerir.

Bir molekülün Lewis nokta yapısını oluştururken ve özelliklerini incelerken adım adım ilerlemek en doğrusudur. $NH_3$ (amonyak) molekülü için bu adımları uygulayalım:

• Adım 1: Toplam değerlik elektron sayısını belirleyin.

  Azot ($N$) atomunun atom numarası $7$'dir. Elektron dizilimi $1s^2 2s^2 2p^3$ şeklindedir. Bu durumda, azotun değerlik elektron sayısı $2+3=5$'tir.

  Hidrojen ($H$) atomunun atom numarası $1$'dir. Elektron dizilimi $1s^1$ şeklindedir. Bu durumda, hidrojenin değerlik elektron sayısı $1$'dir.

  $NH_3$ molekülünde $1$ adet azot atomu ve $3$ adet hidrojen atomu bulunur.

  Toplam değerlik elektron sayısı = (Azotun değerlik elektron sayısı) + ($3 \times$ Hidrojenin değerlik elektron sayısı) = $5 + (3 \times 1) = 5 + 3 = 8$'dir.

• Adım 2: Merkez atomu belirleyin ve iskelet yapıyı çizin.

  Genellikle daha az elektronegatif olan veya tek bağ yapabilen hidrojen dışındaki atom merkez atom olur. Bu durumda azot ($N$) merkez atomdur.

  Azot atomunu üç hidrojen atomuna tekli bağlarla bağlayarak iskelet yapıyı oluştururuz. Bu üç tekli bağ, $3 \times 2 = 6$ değerlik elektronu kullanır.

• Adım 3: Kalan değerlik elektronlarını dağıtın.

  Toplam $8$ değerlik elektronumuz vardı ve $6$'sını bağlarda kullandık. Geriye $8 - 6 = 2$ elektron kalır.

  Bu kalan $2$ elektronu merkez atom olan azotun üzerine ortaklanmamış elektron çifti olarak yerleştiririz.

• Adım 4: Tüm atomların oktet/dublet kuralına uyup uymadığını kontrol edin.

  Her bir hidrojen atomu, birer bağ ile $2$ elektrona sahiptir (dublet kuralına uyar).

  Azot atomu, $3$ adet tekli bağdan ($3 \times 2 = 6$ elektron) ve $1$ adet ortaklanmamış elektron çiftinden ($2$ elektron) toplam $6+2=8$ elektrona sahiptir (oktet kuralına uyar).

• Şimdi seçenekleri değerlendirelim:

  A) Toplam $8$ değerlik elektronu içerir. Yukarıdaki Adım 1'de hesapladığımız gibi, $NH_3$ molekülü toplam $8$ değerlik elektronu içerir. Bu ifade DOĞRUDUR.

  B) Azot atomu üzerinde $2$ adet ortaklanmamış elektron çifti bulunur. Lewis yapısına göre azot atomu üzerinde $1$ adet ortaklanmamış elektron çifti bulunur. Bu ifade YANLIŞTIR.

  C) $3$ adet ortaklanmamış elektron çifti içerir. Molekülün tamamında (azot ve hidrojenler dahil) sadece $1$ adet ortaklanmamış elektron çifti (azot üzerinde) bulunur. Bu ifade YANLIŞTIR.

  D) Azot atomu oktet kuralına uymaz. Yukarıdaki Adım 4'te belirtildiği gibi, azot atomu $8$ elektrona sahip olduğu için oktet kuralına uyar. Bu ifade YANLIŞTIR.

  E) $1$ adet ortaklanmış elektron çifti içerir. $NH_3$ molekülünde $3$ adet $N-H$ tekli bağı vardır. Her bir tekli bağ $1$ adet ortaklanmış elektron çifti demektir. Dolayısıyla $3$ adet ortaklanmış elektron çifti içerir. Bu ifade YANLIŞTIR.

Cevap A seçeneğidir.