10. sınıf biyoloji 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo Test 1

Bazı zehirli maddeler (örneğin DDT, ağır metaller) besin zinciri boyunca birikerek üst trofik düzeylere doğru giderek artan konsantrasyonlara ulaşır. Bu olaya biyolojik birikim (biyomagnifikasyon) denir. Biyolojik birikim ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

A) Zehirli maddelerin birikimi, besin zincirinin en üst basamağındaki canlılarda en yüksek seviyeye ulaşır.

B) Biyolojik birikime uğrayan maddeler genellikle suda çözünmeyen ve vücutta kolayca parçalanamayan maddelerdir.

C) Bu durum, ekosistemdeki tüm canlılar için eşit derecede tehlikelidir.

D) İnsanlar da besin zincirinin bir parçası olduğundan, biyolojik birikimden etkilenebilir.

E) Biyolojik birikim, ekosistemdeki enerji akışını olumsuz etkileyebilir.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bugün, ekolojinin önemli ve maalesef olumsuz bir yönü olan "biyolojik birikim" (biyomagnifikasyon) konusunu ele alacağız. Bu kavram, zehirli maddelerin besin zinciri boyunca nasıl hareket ettiğini ve canlılar üzerindeki etkilerini anlamak için çok önemlidir. Şimdi sorumuzdaki seçenekleri adım adım inceleyelim:

• A) Zehirli maddelerin birikimi, besin zincirinin en üst basamağındaki canlılarda en yüksek seviyeye ulaşır.

  Bu ifade, biyolojik birikimin temel tanımıdır. Besin zincirinin alt basamaklarındaki canlılar, az miktarda zehirli maddeyi bünyelerine alır. Ancak bu canlıları yiyen üst basamaktaki canlılar, birçok alt basamak canlısını tükettiği için, zehirli maddelerin toplam konsantrasyonu kendi vücutlarında daha da artar. Bu durum, zincirin en tepesindeki yırtıcı canlılarda (örneğin, büyük balıklar, kartallar, insanlar) en yüksek seviyeye ulaşır. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.

• B) Biyolojik birikime uğrayan maddeler genellikle suda çözünmeyen ve vücutta kolayca parçalanamayan maddelerdir.

  Bir maddenin biyolojik birikime uğrayabilmesi için iki temel özelliği olmalıdır:

  • Kalıcılık (Persistance): Çevrede ve canlı vücudunda uzun süre bozulmadan kalabilmelidir.
  • Yağda Çözünürlük (Lipid Solubility): Suda çözünmeyen, yağda çözünen maddeler vücuttan idrarla atılamaz ve yağ dokularında birikme eğilimindedir.
  DDT ve ağır metaller gibi maddeler bu özelliklere sahiptir. Vücutta kolayca parçalanamadıkları ve atılamadıkları için birikirler. Bu ifade de doğrudur.

• C) Bu durum, ekosistemdeki tüm canlılar için eşit derecede tehlikelidir.

  Biyolojik birikimin temel prensibi, zehirli madde konsantrasyonunun besin zinciri boyunca artmasıdır. Bu da demektir ki, besin zincirinin alt basamaklarındaki canlılar (örneğin otçullar) daha düşük konsantrasyonlara maruz kalırken, üst basamaklardaki canlılar (örneğin etçiller) çok daha yüksek ve dolayısıyla daha tehlikeli konsantrasyonlara maruz kalır. Bu nedenle, tehlike düzeyi canlıların trofik düzeyine (besin zincirindeki yerine) göre farklılık gösterir, eşit değildir. Bu ifade yanlıştır.

• D) İnsanlar da besin zincirinin bir parçası olduğundan, biyolojik birikimden etkilenebilir.

  İnsanlar, besin zincirinin genellikle en üst basamaklarında yer alan canlılardır (et, balık, süt ürünleri tüketimi yoluyla). Bu nedenle, biyolojik birikime uğramış maddeleri içeren besinleri tüketerek bu maddeleri kendi vücutlarında biriktirebilirler. Örneğin, cıva birikmiş balıkların tüketimi insan sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu ifade doğrudur.

• E) Biyolojik birikim, ekosistemdeki enerji akışını olumsuz etkileyebilir.

  Zehirli maddelerin birikimi, canlıların sağlığını bozabilir, üreme yeteneklerini azaltabilir, hastalıklara yol açabilir veya ölümlerine neden olabilir. Bu durum, besin zincirindeki popülasyon dengelerini bozar. Örneğin, birincil tüketicilerin (otçulların) sayısı azalırsa, ikincil tüketiciler (etçiller) yeterli besin bulamayabilir. Bu tür bozulmalar, ekosistemdeki enerji ve madde akışının düzenini ve verimliliğini doğrudan olumsuz etkiler. Bu ifade de doğrudur.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında, biyolojik birikimin ekosistemdeki tüm canlılar için eşit derecede tehlikeli olmadığını, aksine üst trofik düzeylerdeki canlılar için daha büyük bir risk oluşturduğunu görmekteyiz.

Cevap C seçeneğidir.