10. sınıf biyoloji 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 1

Karbon, ekosistemlerde sürekli döngü halinde olan önemli bir elementtir. Karbon döngüsü, atmosfer, hidrosfer, litosfer ve biyosfer arasında gerçekleşen çeşitli süreçleri içerir.

Aşağıdakilerden hangisi atmosferdeki karbon dioksit ($CO_2$) miktarını artıran bir faktördür?

A) Fotosentez

B) Kemosentez

C) Oksijenli solunum

D) Fosil yakıt oluşumu

E) Denizlerdeki karbonat çökeltilerinin oluşumu

• Karbon döngüsü, karbonun farklı rezervuarlar (atmosfer, okyanuslar, karasal ekosistemler ve yer kabuğu) arasında hareketini sağlayan doğal bir süreçtir. Soru, atmosferdeki karbon dioksit ($CO_2$) miktarını artıran bir faktörü bulmamızı istiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
• A) Fotosentez: Bitkiler, algler ve bazı bakteriler tarafından gerçekleştirilen fotosentez, atmosferdeki $CO_2$'yi kullanarak organik madde (şeker) üretme sürecidir. Bu süreçte $CO_2$ atmosferden alınır, dolayısıyla atmosferdeki $CO_2$ miktarını azaltır. Denklemi genel olarak şöyledir: $6CO_2 + 6H_2O + \text{Işık Enerjisi} \rightarrow C_6H_{12}O_6 + 6O_2$.
• B) Kemosentez: Bazı bakteriler tarafından gerçekleştirilen kemosentez, ışık enerjisi yerine kimyasal enerji kullanarak organik madde üretme sürecidir. Bu süreç de karbon fiksasyonu (karbonun inorganik formdan organik forma dönüştürülmesi) içerir ve genellikle atmosferdeki $CO_2$ miktarını doğrudan artırıcı bir etkiye sahip değildir. Daha çok derin denizlerde veya toprakta belirli kimyasal reaksiyonlarla ilişkilidir.
• C) Oksijenli solunum: Canlıların (bitkiler, hayvanlar, mantarlar, mikroorganizmalar) hücrelerinde organik maddeleri (besinleri) oksijen kullanarak parçalayarak enerji elde etme sürecidir. Bu süreçte yan ürün olarak $CO_2$ ve su oluşur ve $CO_2$ atmosfere geri verilir. Bu nedenle, oksijenli solunum atmosferdeki $CO_2$ miktarını artıran temel bir biyolojik süreçtir. Denklemi genel olarak şöyledir: $C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + \text{Enerji}$.
• D) Fosil yakıt oluşumu: Milyonlarca yıl önce yaşamış bitki ve hayvan kalıntılarının yer altında yüksek basınç ve sıcaklık altında dönüşerek kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlara dönüşmesi sürecidir. Bu süreç, atmosferdeki karbonun uzun vadede yer kabuğunda depolanmasını sağlar, yani atmosferden karbonu uzaklaştırır. Fosil yakıtların yakılması ise $CO_2$ salımına neden olur, ancak seçenek "oluşumu"nu sormaktadır.
• E) Denizlerdeki karbonat çökeltilerinin oluşumu: Deniz canlıları (örneğin, mercanlar, kabuklu deniz hayvanları) sudaki çözünmüş karbon dioksiti (bikarbonat iyonları şeklinde) kullanarak kabuk ve iskeletlerini oluşturan kalsiyum karbonat ($CaCO_3$) gibi karbonat çökeltileri üretirler. Bu süreç, karbonu sudan ve dolayısıyla dolaylı olarak atmosferden uzaklaştırarak deniz tabanında depolar.
• Yukarıdaki açıklamalara göre, atmosferdeki $CO_2$ miktarını doğrudan artıran faktör oksijenli solunumdur.

Cevap C seçeneğidir.