Bir göl ekosisteminde meydana gelen aşağıdaki olaylardan hangisi, cansız bir faktörün canlılar üzerindeki etkisine örnek olarak gösterilemez?
A) Göl suyunun sıcaklığının artmasıyla balıkların metabolizma hızının değişmesi
B) Sudaki çözünmüş oksijen miktarının azalmasıyla bazı balık türlerinin ölmesi
C) Gölün derinliklerindeki ışık miktarının azalmasıyla fotosentetik canlıların dağılımının etkilenmesi
D) Alg popülasyonunun aşırı artması sonucu sudaki oksijen miktarının gece azalması
E) Topraktaki mineral miktarının bitki büyümesini sınırlaması
Bu soruyu çözmek için öncelikle "cansız faktör" (abiyotik faktör) ve "canlı faktör" (biyotik faktör) kavramlarını iyi anlamamız gerekiyor. Bir ekosistemde cansız faktörler, sıcaklık, ışık, su, oksijen, mineraller gibi fiziksel ve kimyasal etkenlerdir. Canlı faktörler ise bitkiler, hayvanlar, mantarlar, bakteriler gibi tüm canlı organizmalardır.
Soru, cansız bir faktörün canlılar üzerindeki etkisine örnek olarak gösterilemeyeni bulmamızı istiyor. Yani, bir abiyotik faktörün bir biyotik faktörü etkilemediği durumu arıyoruz. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Göl suyunun sıcaklığının artmasıyla balıkların metabolizma hızının değişmesi:
- Burada "göl suyu sıcaklığı" cansız bir faktördür (abiyotik).
- "Balıkların metabolizma hızı" ise canlı bir faktördür (biyotik).
- Sıcaklık artışı (cansız faktör), balıkların metabolizmasını (canlı faktör) etkilemektedir. Bu, cansızın canlı üzerindeki etkisine bir örnektir.
- B) Sudaki çözünmüş oksijen miktarının azalmasıyla bazı balık türlerinin ölmesi:
- "Sudaki çözünmüş oksijen miktarı" cansız bir faktördür (abiyotik).
- "Bazı balık türlerinin ölmesi" ise canlı bir faktördür (biyotik).
- Oksijen miktarındaki azalma (cansız faktör), balıkların ölümüne (canlı faktör) neden olmaktadır. Bu da cansızın canlı üzerindeki etkisine bir örnektir.
- C) Gölün derinliklerindeki ışık miktarının azalmasıyla fotosentetik canlıların dağılımının etkilenmesi:
- "Gölün derinliklerindeki ışık miktarı" cansız bir faktördür (abiyotik).
- "Fotosentetik canlıların dağılımı" ise canlı bir faktördür (biyotik).
- Işık miktarındaki azalma (cansız faktör), fotosentetik canlıların dağılımını (canlı faktör) etkilemektedir. Bu da cansızın canlı üzerindeki etkisine bir örnektir.
- D) Alg popülasyonunun aşırı artması sonucu sudaki oksijen miktarının gece azalması:
- Burada "alg popülasyonunun aşırı artması" canlı bir faktördür (biyotik). Algler canlı organizmalardır.
- "Sudaki oksijen miktarının gece azalması" ise cansız bir faktördür (abiyotik). Oksijen miktarı, suyun kimyasal bir özelliğidir.
- Bu seçenekte, canlı bir faktör (algler) cansız bir faktörü (oksijen miktarını) etkilemektedir. Soru bizden cansızın canlıyı etkilemediği durumu bulmamızı istediği için, bu seçenek doğru cevaptır.
- E) Topraktaki mineral miktarının bitki büyümesini sınırlaması:
- "Topraktaki mineral miktarı" cansız bir faktördür (abiyotik).
- "Bitki büyümesi" ise canlı bir faktördür (biyotik).
- Mineral miktarının azlığı (cansız faktör), bitki büyümesini (canlı faktör) sınırlamaktadır. Bu da cansızın canlı üzerindeki etkisine bir örnektir.
Sonuç olarak, D seçeneğinde canlı bir faktör (algler) cansız bir faktörü (oksijen miktarını) etkilemektedir. Diğer tüm seçeneklerde ise cansız bir faktör canlılar üzerinde bir etki yaratmaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
