Popülasyonların belirli bir alanda yaşayabilme kapasitesini sınırlayan çevresel faktörlere çevresel direnç denir. Çevresel direnç, popülasyon büyüklüğünü dengeleyen önemli bir mekanizmadır.
Aşağıdakilerden hangisi bir popülasyonun taşıma kapasitesine ulaşmasında etkili olan çevresel direnç faktörlerinden biri değildir?
BİY.10.2.2. Komünitelerde ve popülasyonlarda görülen etkileşimleri ve değişimleri sorgulayabilme.
A) Barınma alanlarının sınırlı olması
B) Doğum oranının artması
C) Hastalıkların yaygınlaşması
D) Avcı popülasyonunun artması
E) Atık madde birikiminin artması
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle "çevresel direnç" ve "taşıma kapasitesi" kavramlarını iyi anlamamız gerekiyor.
- Çevresel Direnç: Bir popülasyonun büyümesini engelleyen veya yavaşlatan tüm çevresel faktörlerdir. Bu faktörler, popülasyonun sınırsızca büyümesini engeller ve doğal dengeyi korur. Örneğin, besin kıtlığı, yaşam alanı darlığı, hastalıklar, avcılar gibi etkenler çevresel direnç oluşturur.
- Taşıma Kapasitesi: Bir çevrenin, kaynakları tükenmeden veya çevreye zarar vermeden sürdürülebilir bir şekilde destekleyebileceği maksimum popülasyon büyüklüğüdür. Çevresel direnç faktörleri arttıkça, popülasyon taşıma kapasitesine ulaşır ve bu seviyede dengelenir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Barınma alanlarının sınırlı olması: Bir popülasyonun yaşayabileceği ve üreyebileceği alanların kısıtlı olması, daha fazla bireyin barınmasını engeller. Bu durum, popülasyon büyümesini sınırlayan bir çevresel direnç faktörüdür.
- B) Doğum oranının artması: Doğum oranının artması, popülasyona yeni bireylerin eklenmesi anlamına gelir. Bu durum, popülasyon büyüklüğünü artıran bir faktördür ve popülasyonun taşıma kapasitesine ulaşmasını hızlandırır, ancak onu sınırlamaz. Yani, çevresel direnç faktörü değil, popülasyon artışını destekleyen bir faktördür.
- C) Hastalıkların yaygınlaşması: Hastalıklar, popülasyon içindeki bireylerin ölüm oranını artırarak veya üreme yeteneklerini azaltarak popülasyon büyümesini olumsuz etkiler. Bu da bir çevresel direnç faktörüdür.
- D) Avcı popülasyonunun artması: Avcı sayısının artması, avlanan popülasyon üzerindeki baskıyı artırır ve ölüm oranlarını yükseltir. Bu durum, av popülasyonunun büyümesini sınırlayan bir çevresel direnç faktörüdür.
- E) Atık madde birikiminin artması: Bir popülasyonun yoğunlaştığı alanlarda atık maddelerin birikmesi, yaşam kalitesini düşürebilir, hastalık riskini artırabilir veya çevreyi zehirleyebilir. Bu da popülasyon büyümesini sınırlayan bir çevresel direnç faktörüdür.
Gördüğümüz gibi, A, C, D ve E seçenekleri popülasyon büyümesini sınırlayan ve taşıma kapasitesine ulaşmasında etkili olan çevresel direnç faktörleridir. Ancak B seçeneği, yani doğum oranının artması, popülasyon büyümesini hızlandıran bir faktördür, onu sınırlamaz.
Cevap B seçeneğidir.
