11. sınıf biyoloji 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 1

Alveollerden dokulara oksijen taşınması sırasında gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Oksijen, alveollerden kılcal damarlara difüzyonla geçer.

B) Alyuvarlardaki hemoglobin, oksijenle birleşerek oksihemoglobin oluşturur.

C) Oksihemoglobin, doku kılcallarına ulaştığında oksijeni bırakır.

D) Oksijenin dokulara bırakılmasında pH düşüşü ve sıcaklık artışı etkili olur.

E) Oksijenin büyük bir kısmı kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.

Sevgili öğrenciler, vücudumuzun her hücresinin yaşaması ve görevlerini yerine getirmesi için oksijene ihtiyacı vardır. Akciğerlerimizden aldığımız oksijenin dokularımıza nasıl taşındığını anlamak, solunum sistemimizin ve dolaşım sistemimizin ne kadar uyumlu çalıştığını gösterir. Şimdi, oksijen taşınmasıyla ilgili ifadeleri adım adım inceleyelim ve hangisinin yanlış olduğunu bulalım:

• A) Oksijen, alveollerden kılcal damarlara difüzyonla geçer.

  Bu ifade doğrudur. Akciğerlerimizdeki hava kesecikleri olan alveollerdeki oksijenin kısmi basıncı, bu kesecikleri saran kılcal damarlardaki oksijenin kısmi basıncından daha yüksektir. Gazlar her zaman yüksek basınçtan düşük basınca doğru hareket eder. Bu nedenle oksijen, alveollerden kılcal damarlara pasif bir geçiş olan difüzyonla kolayca geçer.

• B) Alyuvarlardaki hemoglobin, oksijenle birleşerek oksihemoglobin oluşturur.

  Bu ifade de doğrudur. Kılcal damarlara geçen oksijenin büyük bir kısmı, kanımızdaki alyuvarların içinde bulunan özel bir protein olan hemoglobin ile birleşir. Hemoglobin, oksijenle birleştiğinde "oksihemoglobin" adını alır. Bu, oksijenin vücutta güvenle ve verimli bir şekilde taşınmasını sağlayan temel mekanizmadır.

• C) Oksihemoglobin, doku kılcallarına ulaştığında oksijeni bırakır.

  Bu ifade doğrudur. Oksihemoglobin, oksijeni taşıyarak dokulara ulaştığında, dokuların oksijene olan ihtiyacı nedeniyle oksijenin kısmi basıncı düşüktür. Bu düşük basınç ve dokulardaki diğer faktörler (pH düşüşü, sıcaklık artışı gibi) hemoglobinin oksijene olan ilgisini azaltır ve oksijenin serbest bırakılmasını sağlar. Böylece dokular ihtiyaç duydukları oksijeni alabilir.

• D) Oksijenin dokulara bırakılmasında pH düşüşü ve sıcaklık artışı etkili olur.

  Bu ifade de doğrudur. Doku hücreleri metabolik faaliyetler sonucunda karbondioksit üretirler. Karbondioksit, kanda çözündüğünde pH'ı düşürerek kanı daha asidik hale getirir. Ayrıca, metabolik faaliyetler sırasında ısı da açığa çıkar ve doku sıcaklığı artar. Hem pH'ın düşmesi hem de sıcaklığın artması, hemoglobinin oksijeni daha kolay bırakmasını sağlayan önemli faktörlerdir. Bu olaya "Bohr etkisi" denir.

• E) Oksijenin büyük bir kısmı kan plazmasında çözünmüş halde taşınır.

  Bu ifade yanlıştır. Oksijenin çok küçük bir kısmı (yaklaşık %1-3'ü) kan plazmasında çözünmüş halde taşınır. Oksijenin büyük bir kısmı (yaklaşık %97-99'u) alyuvarlardaki hemoglobin moleküllerine bağlanarak taşınır. Eğer oksijenin büyük bir kısmı plazmada çözünmüş halde taşınsaydı, kanımızın oksijen taşıma kapasitesi çok düşük olurdu ve vücudumuzun oksijen ihtiyacını karşılayamazdık.

Bu bilgiler ışığında, oksijenin büyük bir kısmının kan plazmasında çözünmüş halde taşındığını söyleyen ifadenin yanlış olduğunu görüyoruz.

Cevap E seçeneğidir.